Słowniczek (Mahabharata
księgi I i II) [Nowe hasła księga III |
księgi IV i V |
księgi VI i VII ]
Abhimanju: syn Ardżuny i siostry Kryszny, Subhadry; ojciec Parikszita.
Adhiratha: suta, królewski woźnica, który razem ze swą żoną Radhą wyłowił z rzeki koszyczek z pierworodnym synem Kunti Karną, zwanym również Radheją i wychował go jak własnego syna.
Aditi: jedna z córek mędrca Dakszy; matka bogów zwanych aditjami.
aditjowie: dwunastu synów Aditi, władców świata: król Bharata-Dhatar, Mitra, Arjaman, Indra, Waruna, Amsa, Bhaga, Wiwaswat, Puszan, Sawitar, Twastar i Wisznu; ostatnio wymienionego uważa się za najpotężniejszego z aditjów i za fundament, na którym zbudowane są wszystkie światy.
Adrika: nimfa apsara; z powodu klątwy Brahmy przemieniona w rybę; połknęła nasienie króla Uparikary, z którego narodziła się Satjawati i jej brat bliźniak.
Agastja: prorok i mędrzec, uważany za autora kilku hymnów Rigwedy.
agneja: broń duchowa, którą Ardżuna otrzymał od swego nauczyciela bramina Drony.
Agni: Ogień, bóg ognia.
Agniweśja: bramin i prorok; znawca tajników walki; nauczyciel bramina Drony i króla Drupady.
Airawata: wąż demon.
Ajodhja: kraj rządzony przez dynastię słoneczną wywodzącą się od króla Ikszwaku.
Akupara: król żółwi służący jako fundament góry Mandary podczas ubijania oceanu.
Amba: najmłodsza córka króla Benarów, która przysięgła zemstę Bhiszmie.
Ambalika: młodsza córka króla Benarów, żona króla Wikitrawirji, matka króla Pandu.
Ambika: najstarsza córka króla Benarów, żona króla Wikitrawirji, matka niewidomego króla Dhritarasztry.
Angaraparna (o żarzących się liściach): imię używane przez króla gandharwów, który po pokonaniu go przez Ardżunę został jego przyjacielem.
Anu, Druhju i Puru: synowie króla Jajatiego z córką króla demonów asurów Śarmisthą.
apsary: nimfy unoszące się w powietrzu.
Ardżuna: jeden z pięciu braci Pandawów; syn Kunti i Pandu otrzymany od króla bogów Indry; inkarnacja starożytnego proroka Nary; przyjaciel Kryszny, z którym stanowi tajemniczą jednię; podobnie jak Kryszna jest również uważany za jeden z aspektów boga Wisznu.
Aruna: skarłowaciały syn Winaty.
Astika: bramin, który przerwał rytualną masakrę wężów króla Dźanamedźaja; po swej matce był z urodzenia pól wężem, a po ojcu był pół człowiekiem i braminem.
asura: pewien rodzaj demonów.
asurowie, danawowie, dajtjowie: terminy wymienne.
Aśwasena: wąż, syn węża Takśaka, który dzięki pomocy Indry uratował się z pożaru Lasu Khandawa.
Aśwatthaman (rżenie konia): bramin, syn bramina Drony i bliźniaczej siostry bramina Krypy, Krypi; inkarnacja aspektów śmierci, żądzy i szału wściekłości boga Śiwy.
Aświnowie: bogowie bliźniacy, synowie boga słońca Surji.
Aurwa: bramin; jedyny pozostający przy życiu potomek bramina Bhrigu po wybiciu wszystkich jego krewnych przez poszukujących ich skarbów wojowników.
Baka: demon rakszasa, który terroryzował mieszkańców miasta Ekaczakra, i który został pokonany w walce i zabity przez Bhimę.
Balarama: starszy brat Kryszny, narodzony z drugiej żony Wasudewy Rohini.
Bhagiratha: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki swym umiejętnościom obrony.
Bharadwadża: starożytny mędrzec, syn kapłana bogów Brihaspatiego, ojciec bramina Drony, obrońca magnaterii; jemu przypisuje się autorstwo większości hymnów wedyjskich.
Bharata: ród królewski, których dzieje opisuje Mahabharata.
Bharata: król z dynastii księżycowej; syn króla Duhszanty i Śakuntali; potomek króla Puru (Paurawa) w dalszych pokoleniach. Od jego imienia wywodzi się tradycja nazywania potomków jego linii Bharatami i od jego imienia wywodzi się tytuł epiki Mahabharata, której główny wątek dotyczy dziejów konfliktu między kuzynami wywodzącymi się z jego linii.
Bharata: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki swej bohaterskości.
Bharatowie: nazwa używana w odniesieniu do potomków dynastii księżycowej, wywodzących się od starożytnego króla Bharata.
Bhima: jeden z pięciu braci Pandawów, syn Kunti i Pandu otrzymany od boga wiatru.
Bhiszma: syn króla Śamtanu i bogini Gangi, zwany dziadkiem Hastinapury; inkarnacja jednego z bogów Wasu, przeklętych przez mędrca Wasisztę.
Bhogawati: miasto wężów.
Bhrigu: bramin, mityczny mędrzec, syn boga Brahmy, ojciec bramina Śukry.
Brahma; bóg i stwórca świata, pierwszy nieśmiertelny, zwany dziadkiem wszechświata; z niego narodzili się wielcy prorocy, z których z kolei narodzili się dalsi prorocy, demony i inni mieszkańcy świata.
Brahman, brahman: ma szereg znaczeń, między innymi moc zawarta w rytualnych wypowiedziach i aktach; znajomość Wed, fundamentalne źródło istnienia, najwyższa istota; Nieskrępowany Duch.
Brihadratha: król Magadhy, ojciec Dżarasamdhy.
Brihaspati: mędrzec, wnuk boga Brahmy, kapłan bogów, którego częściową inkarnacją był bramin Drona.
Citragada: córka króla Citrawahany w której zakochał się Ardżuna.
Citrangada: starszy syn króla Śamtanu i Satjawati.
Citraratha: mityczny park, umiejscawiany nad brzegami Gangesu; miejsce pobytu starożytnych mędrców Nary i Narajana.
Citraratha (ze wspaniałym rydwanem): imię króla gandharwów zanim Ardżuna go pokonał, paląc jego rydwan.
Citrawahana: król, ojciec Citragady, w której zakochał się Ardżuna.
Cjawana: syn mędrca Bhrigu i Pulomy, który przyszedł na świat w rezultacie ataku rakszasy Pulomana na Pulomę.
Człowiek: zgodnie z Rigwedą wszechświat powstał z rozszarpanego na kawałki ciała Człowieka (Hymn 10.90: Sława Człowiekowi), który w ten sposób sam siebie złożył w ofierze, inspirując wszelkie ofiarne rytuały, gdyż jego ofiarę powtarzali później w rytualnej formie bogowie, aby powtórzyć stworzenie świata, gdyż ciało Człowieka dostarcza materii, z której zostały zbudowane wszystkie światy zarówno boskie jak i ludzkie.
Dagdharatha (ze spalonym rydwanem): imię króla gandharwów po spaleniu jego rydwanu przez Ardżunę.
dajtja (deitja), dajtjowie (deitjowie): tytani i giganci.
Daksza: mędrzec, wykonawca ofiarniczych rytuałów, z którego narodziło się osiem córek, z których z kolei narodzili się inni mieszkańcy świata jak bogowie, demony, zwierzęta i inni.
danawowie: tytani i giganci.
dasjusowie: złe i obrzydliwe stworzenia przypominające wyglądem ludzi, które znęcają się nad swymi ofiarami.
demony: danawowie, dajtjowie, rakszasowie, asury.
Dewajani: córka bramina Śukry.
Dewaki: matka Kryszny, uważana za inkarnację Aditi, matki bogów.
Dhanwantari: lekarz bogów.
dharma (Prawo): to, co jest Prawem, święty obowiązek.
Dharma: bóg Prawa.
Dharmaradża: Król Prawa; termin używany w odniesieniu do najstarszego Pandawy, Judhiszthiry, lub boga śmierci Jamy.
Dhaumja: kapłan Pandawów.
Dhrisztadjumna: dzielny syn króla Drupady narodzony z ofiarnego ognia, którego przeznaczeniem jest zabicie bramina Drony; bliźniaczy brat Draupadi; częściowa inkarnacja boga ognia i hermafrodyty demona rakszasy o imieniu Śikhandin.
Dhritarasztra: niewidomy król Hastinapury z dynastii księżycowej w linii Bharata; najstarszy syn mędrca Wjasy z Ambiką, wdową po królu Wikitrawirji, młodszym synu króla Śamtanu i Satjawati; jego młodszymi braćmi byli Pandu i Widura.
Draupadi: córka króla Drupady narodzona z rytualnej ofiary; bliźniacza siostra Dhrisztadjumny narodzonego z tego samego ofiarnego rytuału; uważna za częściową inkarnację bogini dobrobytu i żony boga Wisznu, Lakszmi oraz równocześnie za reinkarnację córki pewnego bramina, której bóg Śiwa obiecał pięciu mężów, nagradzając ją w ten sposób za ascezę.
Drona: bramin, nauczyciel walki Pandawów i Kaurawów; syn bramina Bharadwadży; częściowa inkarnacja kapłana bogów Brihaspatiego.
Drupada: król Panćalów; najpierw przyjaciel z dzieciństwa, a później zacięty wróg bramina Drony; inicjator rytuału ofiarnego mającego na celu narodziny syna zdolnego do zabicia bramina Drony; ojciec Dhrisztadjumny i Draupadi narodzonych z tego rytuału; częściowa inkarnacja jednego z marutusów.
Duhszanta: król z dynastii księżycowej, syn króla Puru, ojciec króla Bharata, którego imienia używa się w odniesieniu do jego linii potomków dynastii księżycowej.
Duhśasana: jeden ze stu synów króla Dhritarasztry i królowej Gandhari.
Durjodhana: najstarszy ze stu synów króla Dhritarasztry i królowej Gandhari, częściowa inkarnacja bóstwa Kali. prezentowanego w Mahabharacie jako będący rodzaju męskiego, którego uważa się za odpowiedzialnego za rozpoczęcie eonu zwanego Kalijugą.
Durwasas: bramin, który dał Kunti magiczne zaklęcie pozwalające na otrzymywanie synów od bogów.
Dwaipajana: jeden z kapłanów Pandawów.
Dwaraka: stolica kraju Kryszny będąca twierdzą zbudowaną na nadmorskiej skale, do której przeniósł on mieszkańców Mathury, (miasta, w którym się urodził) ratując ich przed atakiem demona Kansy. Po śmierci Kryszny Dwaraka została zatopiona przez fale oceanu.
dynastia księżycowa: władcy Hastinapury; nazwa dynastii królewskiej do której należeli między innymi królowie Pururawas, Nahusza, Jajati, Puru, Duhszanta, Bharata oraz Pandawowie i Kaurawowie.
dynastia księżycowa z linii Bharata: dynastia królewska wywodząca się od króla Bharata, syna Śakuntali z królem Duhszantą, który z kolei wywodził się od syna króla Jajatiego o imieniu Puru.
dynastia słoneczna: władcy Ajodhji, wywodzący się od króla Ikszwaku.
dziadek wszechświata: Brahma, najstarszy z bogów, uważany za pierwszego boga, który się narodził.
Dźanamedźaja: król ludu Kuru, z linii króla Bharata; syn Parikszita; praprawnuk siostry Kryszny Subhadry i Ardżuny, jednego z pięciu braci Pandawów, których konflikt z Kaurawami stanowi główny wątek Mahabharaty.
Dżara: demonka rakszini, która połączyła dwie połówki dziecka urodzonego przez dwie żony króla Brihadrathy, uzyskując jedno dziecko nazwane Dżarasamdhą.
Dżarasamdha (ten, który został połączony przez demonkę o imieniu Dżara): syn króla Brihadrathy, narodzony z owocu mango, który jego ojciec otrzymał od ascety Kandakauśiki, którego nie można było pokonać przy pomocy żadnej broni; zwany Indrą wśród królów podbił większość królów, i wtrąciwszy ich do więzienia, chciał ich złożyć w ofierze bogowi Śiwie; inkarnacja jednego z demonów danawów o imieniu Wipracitti.
Dżaratkaru: bramin z rodu Jajawarów, ojciec Astiki, utożsamiany niekiedy z Pradżapatim.
Dżaratkaru: wąż, siostra węża Wasukiego, matka Astiki.
Dżarita: ptaszek, pierwsza żona bramina Mandapali, matka czterech ptaszków Śarngaka.
Ekaczakra: miasto, w którym za radą bramina Wjasy schronili się Pandawowie.
Ekalawja: królewicz Niszadów.
Elapatra: wąż.
Gandhari: córka króla Subali, żona niewidomego króla Dhritarasztry, matka Durjodhany i jego braci (Kaurawów).
gandharwowie: unoszący się w przestworzach boscy muzycy i śpiewacy; ich żonami są nimfy apsary; podobnie jak apsary narodzili się z córek Dakszy o imionach Muni, Prawa, Kapila.
Gandiwa: nazwa łuku, który Ardżuna otrzymał od boga ognia, w celu pokonania króla bogów Indry, który nie pozwalał Ogniowi spalić Lasu Khandawa; łuk ten był stworzony przez Brahmę, należał do boga Somy i był obiektem czci zarówno bogów jak i demonów.
Ganga: bogini Gangesu.
Gangadatta: alternatywne imię Bhiszmy syna króla Śamtanu i bogini Gangi.
Garuda: wielki ptak, syn Winaty, pożeracz wężów i Indra wśród ptaków; został wysłany przez węże przeciw bogom, aby ukraść eliksir nieśmiertelności.
Gautama: bramin, prorok, ojciec bliźniąt bramina Krypy i jego siostry Krypi.
Gautami o imieniu Dżatila: żona siedmiu mędrców Praczetów.
Ghatotkaka: syn Bhimy i demonki rakszini Hidimby.
Girika: żona króla Uparikary.
gra w kości: według Mahabharaty jest to struktura leżąca u korzeni wszelkich waśni. Z definicji gra w kości symbolizuje strukturą czystej rywalizacji i łańcucha odwetu między partnerami, którzy mają na celu odebranie dóbr przeciwnikowi przy pomocy niekontrolowanych lub nieuczciwych środków. Zgodnie z hinduską mitologią niekończący się łańcuch odwetu niszczy w końcu obu graczy. Mahabharata opisuje, w jaki sposób struktura gry w kości została wprowadzona między członków tego samego rodu (kuzynów), których cele powinny być zgodne, ale stają się sprzeczne w rezultacie zawiści. Jak stwierdza Durjodhana „nikt nie rodzi się niczyim wrogiem; w naszego wroga przekształca się ten, kto chce tego samego, co my”. Gra w kości symbolizuje strukturę, którą René Girard nazywał „mimetyczną rywalizacją”. W mitologii hinduskiej struktura czystej rywalizacji nie tylko wkracza między braci, ale również jest sposobem bycia boga Śiwy ze swą żoną Parwati.
Hamsa i Dibhaka: dwaj wojownicy króla Dżarasamdhy, których nie można było pokonać żadną bronią i którzy popełnili samobójstwo z tęsknoty za sobą, gdy dowiedzieli się, że drugi z nich nie żyje.
Hariścandra: król z dynastii słonecznej, słynący ze swego przywiązania do Prawa i ze swej zdolności do największej ofiary, którą było poświęcenie własnego dobra i dobra własnej rodziny, jeżeli było ono w konflikcie z przestrzeganiem zasad Prawa. Król ten po podbiciu całego świata złożył ofiarę koronacyjną i w jej rezultacie dostał się po śmierci do świata króla bogów Indry, podczas gdy inni królowie docierają zwykle jedynie do świata boga śmierci Jamy. Dotarcie do świata Indry wymaga maksymalnego samo-poświęcenia. Dostają się tam też wojownicy, którzy ponieśli śmierć na polu bitwy, nie próbując ratowania się ucieczką oraz ci, którzy zniszczyli swe ciała poprzez surowe umartwianie się.
Hastinapura: nazwa stolicy i kraju rządzonego przez potomków dynastii księżycowej.
Hidimba: demonka rakszini, siostra demona ludożercy Hidimby.
Hidimba: demon rakszasa żywiący się ludzkim mięsem.
Ikszwaku: wnuk boga słońca, od którego wywodzi się dynastii słoneczne; władca Ajodhji.
Ila: syn półboga Manu, od którego wywodzi swe pochodzenie dynastia księżycowa.
Indra: król bogów, zwany bogiem wielu złożonych ofiar; składa ofiary i przyjmuje ofiary; jego cnotą jest prowadzenie bitwy, dzięki czemu utrzymuje istnienie świata. Ci, którzy składają ofiary (szczególnie własnym kosztem) mają szansę dostania się do świata Indry. Król przeprowadzający ofiarę koronacyjną musi wyrzec się wszystkich bogactw, które zdobył, oddając je braminom. Bitwa, której patronuje Indra, jest uważana za wielki święty rytuał ofiarny i ci wojownicy, którzy bohatersko giną na polu bitewnym są uważani za tych, którzy poświęcają swe życie dla istnienia świata i dostają się do świata Indry.
Indraprastha: nazwa miasta zbudowanego na wybranym terenie otoczonym przez dziki las Khandawa przez Pandawów uzyskanym w wyniku podziału królestwa przez króla Dhritarasztrę.
Jadawi: matka Sziśupali, siostra ojca Kryszny, Wasudewy.
Jadawowie: potomkowie najstarszego syna króla Jajatiego, którzy przez długi okres czasu, z racji klątwy ich ojca, nie byli królami. Zarówno Kunti, matka Pandawów jak i Wasudewa, ojciec Kryszny byli dziećmi potężnego szefa rodu Jadawów Śury, który jednak nie był królem. Pierwszym królem Jadawów był Ugrasena, który został pozbawiony władzy i wrzucony do więzienia przez swego rzekomego syna demona Kansę i którego Kryszna przywrócił do władzy.
Jadu i Turwasu: synowie króla Jajatiego z Dewajani, córki bramina Śukry.
Jadża: bramin, potomek bramina Kaśjapy, starszy brat Upajadży, który nie dbał wystarczająco o czystość rytualną i który zgodził się na wykonanie ofiarnego rytuału mającego na celu narodziny przyszłego zabójcy bramina Drony.
Jajati: król z dynastii księżycowej, syn Nahuszy, ojciec króla Puru.
Jajnawalkja: bramin i mędrzec spełniający podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry funkcję adhwarju.
jaksza: bóstwo leśne.
Jama: bóg śmierci, syn boga słońca, zwany również Królem Prawa (Dharmaradża).
Jauwanaswa: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki zniesieniu podatków.
Judhiszthira: jeden z pięciu braci Pandawów, syn Kunti i Pandu otrzymany od boga Prawa Dharmy, zwany Królem Prawa (Dharmaradża).
juga: okres (eon) w historii świata rozpoczynający się długim okresem świtu i kończący się zmierzchem bogów.
Kaća: bramin, syn kapłana bogów Brihaspatiego.
Kadru: córka Pradżapatiego, jedna z żon mędrca Kaśjapy, rywalka i siostra Winaty, matka wężów, która rzuca klątwę na swych synów.
Kailasa: mityczna góra w Himalajach otaczająca górę Meru, o trzech wierzchołkach (Gandhamadana, Triśringa, Makaragiri) najbardziej znana jako miejsce pobytu boga Śiwy.
Kali (czarna): bogini, która pozostawia za sobą tylko śmierć i zniszczenie.
Kalmasapada: król z dynastii słonecznej przeklęty przez syna bramina Wasiszty Śaktiego i opętany przez demona rakszasę nasłanego na niego przez Wiśwamitrę; pożarł wszystkich potomków bramina Wasiszty za wyjątkiem Parasary, który ukrywał się przez dwanaście lat w łonie swej matki.
Kama: bóg miłości.
Kandakauśika: asceta, który pojawił się w królestwie Magadhy i który na prośbę króla Brihadrathy dał mu syna Dżarasamdhę, obdarowując go owocem mango, który spadł na jego kolana.
Kansa: demon i król Mathury zabity przez Krysznę, który był synem jego ministra Wasudewy.
Karna (Radheja): nieślubny syn Kunti otrzymany od boga słońca.
Kartawirja: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki dyscyplinie swych umartwień.
Karttikeja: bóg wojny.
Kaśjapa: mityczny mędrzec utożsamiany niekiedy z Pradżapatim; mąż Kadru i Winaty; ojciec zarówno Garudy, Aruny jak i wężów.
Kaurawja: imię króla wężów, ojca Ulupi.
Kaurawowie: stu synów króla Dhritarasztry, z których najstarszym był Durjodhana uchodzący za inkarnację istotnych aspektów boga Kali, który powoduje przegraną w grze w kości. W osobach pozostałych braci narodziły się demony rakszasowie.
Khandawa: dzikie zalesione tereny nad brzegami Jamuny, oddane Pandawom we władanie przez Dhritarasztrę, na obrzeżach którego zbudowali oni miasto-fortecę Indraprasthę i który dzięki pomocy Kryszny i Ardżuny został spalony przez głodnego boga ognia niezadowolonego z ofiarnego rytuału.
Kimdama: pustelnik, który przybrał postać jelenia i został zabity przez króla Pandu w momencie kopulacji.
Kimkara: demon rakszasa, który na rozkaz Wiśwamitry opętał króla Kalmasapadę.
kimkarowie: pewien gatunek demonów rakszasów, znawcy rytmu.
kobieta Niszadów: anonimowa kobieta, która wraz z jej pięcioma synami spłonęła w pałacu-pułapce zamiast pięciu braci Pandawów i ich matki Kunti.
koło istnienia: wszechświat wraz z wszystkimi istnieniami podlega niekończącym się cyklom tworzenia i niszczeniem.
Król Prawa (Król Dharma, Dharmaradża): najstarszy z Pandawów Judhiszthira, syn boga Prawa Dharmy; nazwa używana również w odniesieniu do boga śmierci Jamy, pierwszego śmiertelnika.
królestwo Panćalów: królestwo rządzone przez króla Drupadę.
Krypa: bramin, częściowa inkarnacja jednego z rudrów, jeden z nauczycieli Pandawów i Kaurawów.
Krypi: bliźniacza siostra bramina Krypy; żona bramina Drony; matka Aśwatthamana.
Kryszna (o ciemnej skórze): imię nadawane w Mahabharacie synowi Wasudewy (inkarnacji boga Wisznu), Draupadi (inkarnacji bogini Lakszmi) oraz braminowi Wjasie; Pandawa Ardżuna towarzyszący Krysznie Wasudewie bywa również nazywany „drugim Kryszną”.
Kryszna, Kryszna Wasudewa: syn Wasudewy z rodu Jadawów, kuzyn Pandawów, inkarnacja istotnych aspektów boga Wisznu; uważny za praprzyczynę wszechświata; Samo-Stwarzający się bóg; Człowiek, który jest źródłem i materią wszechświata; Najwyższa Osoba; obrońca bogów i pogromca demonów.
kszatrija: członek kasty wojowników zajmującej drugie miejsce w hierarchii kast po kaście bramińskiej.
Kubera: bóg rządzący bogactwem.
Kunti: królowa; pierwsza żona króla Pandu; matka trzech Pandawów (Judhiszthiry, Bhimy, Ardżuny) i nieślubnego syna Karny, którego ojcem był bóg słońca; córka Śury, szefa rodu Jadawów; siostra Wasudewy, ojca Kryszny.
Kurukszetra: mityczne pole bitewne, na którym rozegrała się apokaliptyczna bitwa między Pandawami i Kaurawami; pole to od niepamiętnych czasów jest także terenem ofiarnym, gdzie prowadzono sesje ofiarne; tutaj po zniszczeniu wszechświata zamieszkali dwaj bracia demony asury Sunda i Upasunda; tutaj przebywał również broniony przez Indrę wąż Takśaka podczas pożaru Lasu Khandawa.
Lakszmi: bogini dobrobytu, wyłoniła się z ubijanego oceanu, żona boga Wisznu.
Lapita: ptaszek, druga żona bramina Mandapali.
Madrasowie: ród, którego wywodziła się druga żona króla Pandu, Madri.
Madri: druga żona króla Pandu, matka Nakuli i Sahadewy.
Magadha: królestwo i stolica kraju rządzonego przez króla Dżarasamdhę.
Mahabharata: hinduska epika.
Mahabhisa: król z dynastii słonecznej, na którego bóg Brahma rzucił klątwę ponownych narodzin, z powodu jego nieumiejętności opanowania pożądania.
Mainaka: góra, otoczona jeziorem Bindu, gdzie bogowie i demony asurowie składają ofiary.
Maja: demon, który wyskoczył podczas pożaru lasu Khandawa z miejsca, gdzie mieszkał wąż Takśaka, i któremu Ardżuna podarował życie. Z wdzięczności za uratowane życie na prośbę Kryszny zbudował gmach zgromadzeń dla Króla Prawa
małżeńskie ryty gandharwów: kobieta oddaje się mężczyźnie, w którym zakochała się ze wzajemnością od pierwszego wejrzenia.
Mandapala: bramin, ojciec czterech ptaszków Śarngaka.
Mandara: mityczna góra w Himalajach użyta do ubijania oceanu celem wyprodukowania eliksiru nieśmiertelności, wznosząca się na wschód od góry Meru mająca dwa wierzchołki i będąca wygięta w kształcie łuku.
Mandawia: bramin, który rzucił na boga Prawa Dharmę klątwę narodzin na ziemi z łona służącej.
Manu: pół bóg, syn boga śmierci Jamy, z którego narodzili się ludzie.
Marutta: jeden z królów, który zdobył tytuł suwerena dzięki swemu bogactwu.
marutusi: bogowie burzy, towarzyszący Indrze.
Mathura: starożytne miasto (obecnie jedno ze świętych miast Indii i miejsce licznych pielgrzymek) związane z legendami o narodzinach i życiu Kryszny. Zgodnie z tymi legendami oryginalnie było zamieszkałe przez ród Jadawów, przeniesiony przez Krysznę do Dwaraki, gdzie wszyscy Jadawowie, przeklęci przez żonę króla Dhritarasztry Gandhari wyginęli w wyniku wewnętrznych waśni.
Menaka: nimfa apsara, matka Śakuntali.
Meru: złota góra ozdobiona drogimi kamieniami stojąca w centrum świata i będąca osią wszechświata; osadzona w świecie podziemnym przenika sferę ziemską i sięga szczytem najwyższych niebios; jest otoczona przez trzy strzeliste szczyty (Gandhamadana, Triśringa, Makaragiri); na jej wierzchołku jest raj Indry.
Nahusza: król z dynastii księżycowej; wnuk króla Pururawasa, ojciec króla Jajatiego, który przeklęty za swą pychę przez mędrca Agastję musiał żyć na ziemi w ciele wielkiego węża boa; złapał w swe sploty Bhimę dzięki darowi, że ten kogo złapie traci siły; uwolniony od klątwy dzięki rozmowie o duszy z Judhiszthirą.
Nakula i Sahadewa: bliźniacy, najmłodsi z pięciu braci Pandawów; synowie Madri i Pandu otrzymani od boskich bliźniaków Aświnów.
Nandini: spełniająca wszystkie życzenia krowa należąca do bramina Wasiszty.
Nara (człowiek): pierwotny człowiek na usługach boga Wisznu, noszący jego łuk.
Narada: starożytny mędrzec, syn Brahmy.
Narajana (poruszający wodami): określenie używane najczęściej w odniesieniu do boga Wisznu podczas jego snu w oceanie lub w odniesieniu do pierwszego człowieka, syna Nary, identyfikowanego z Wisznu; używane jest również jako określenie boga Brahmy oraz starożytnego mędrca.
Narajana, Wisznu, Najwyższa Osoba: terminy wymienne opisujące obrońcę bogów i pogromcę demonów.
Nila: król południowego królestwa, którego bronił Ogień.
Niszadowie: rybacy służący za pokarm Garudy w czasie jego wyprawy do nieba, aby zdobyć na prośbę wężów eliksir nieśmiertelności.
ofiara koronacyjna (Radżasuja): królewska ofiara, poprzez którą, król zyskuje status suwerena, Indry wśród królów, króla królów, lub imperatora.
Ogień: Agni, bóg ognia.
ogień ofiarny: boski ogień do którego wrzuca się rożnego rodzaju ofiarę w różnych ofiarnych rytuałach.
Paila: bramin i mędrzec spełniający podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry funkcję hotara.
Panćalowie: lud i kraj rządzony przez króla Drupadę.
Pandawowie: pięciu synów króla Pandu: Judhiszthira, Bhima, Ardżuna, Nakula i Sahadewa; faktycznie zostali uzyskani przez Kunti jako dar od bogów Prawa-Dharmy, wiatru Waju, króla bogów-Indry, bliźniaków Aświnów; uważani również za inkarnacje pięciu kopii Indry, który został ukarany za swą dumę przez boga Śiwę i zmuszony do narodzin na ziemi w śmiertelnej formie.
Pandu: król Hastinapury, z dynastii księżycowej; młodszy syn mędrca Wjasy z Ambaliką (wdową po synu króla Śamtanu i Satjawati, Wikitrawirji); brat Dhritarasztry i Widury; ojciec Pandawów; mąż Kunti i Madri.
Pańcadżanja: koncha, która wyłoniła się z ubijanego oceanu.
Parasara: bramin, syn bramina Śaktiego, jedyny z potomków mędrca Wasiszty, który nie został pożarty przez króla opętanego przez rakszasę, ukrywany przez matkę przez dwanaście lat w jej łonie.
Paraśara: pielgrzymujący pustelnik, ojciec Wjasy.
Paraśurama (Bhargawa): pustelnik, syn Bhrigu, jedna z inkarnacji boga Wisznu, który na przełomie eonów zabił wszystkich wojowników.
Parikszit; król z dynastii księżycowej; syn Abhimanju i Uttary; wnuk siostry Kryszny Subhadry i Ardżuny; jedyny przedstawiciel młodszej generacji Pandawów, który dzięki cudownej mocy Kryszny przeżył w łonie matki apokaliptyczną bitwę Pandawów z Kaurawami, zapewniając kontynuację ich rodu.
Paurawowie: potomkowie króla Puru z dynastii księżycowej.
Pradżapati: określenie używane czasami w odniesieniu do półboga i syna Brahmy Dakszy, który rodził się na nowo i był zabijany, co pokolenie; kiedy indziej w odniesieniu do Brahmy lub starożytnych mędrców (riszich) i potomków Brahmy jak Kaśjapa; w tym ostatnim przypadku jest tylu Pradżapatich ilu jest riszich.
Pramadwara: żona proroka Ruru.
Pratipa: król Hastinapury, ojciec króla Śamtanu.
Prawo: religia, dharma, święty obowiązek; odpowiednik sanskryckiego słowa dharma, które jest praktycznie nieprzetłumaczalne i oznacza „to, co jest prawem”, choć odnosi się nie tyle do tego, co nazywamy dziś prawami człowieka, co do jego obowiązków związanych z określoną pozycją w życiu i w społeczeństwie, w którym się narodził.
pudża: rytuał oddawania czci bogom.
Pulastja: mędrzec, syn boga Brahmy, z którego zrodziły się demony rakszasowie.
Puloma: żona bramina Bhrigu; matka proroka Cjawany.
Puloman: demon z gatunku rakszasów, który chciał uprowadzić Pulomę.
Purokana: minister, który na prośbę Durjodhany zbudował dla Pandawów pałac-pułapkę, którą zamierzał podpalić.
Puru: król z dynastii księżycowej, syn króla Jajatiego.
Pururawas: król zapoczątkowujący tzn. dynastię księżycową, żyjący w najstarszym eonie zwanym kritajuga.
Putana: demonka, która próbowała zabić małego Krysznę, karmiąc go swym zatrutym mlekiem.
Radha: żona królewskiego woźnicy rydwanu, przybrana matka Karny.
Rahu: jeden z danawów, który przybrawszy boską postać pił eliksir nieśmiertelności, który wyłonił się z ubijanego oceanu; połyka cyklicznie słońce z zemsty za to, że zdradziło bogom, że jest demonem.
rakszasa: pewien rodzaj demonów.
rakszini: demon rodzaju żeńskiego.
riszi: starożytni mędrcy, bramini, kapłani którzy pierwsi potrafili składać bogom ofiary. Byli synami lub wnukami Brahmy. Ich imiona: Angiras, Atri, Bharadwaja, Bhrigu, Daksza, Dżamadagni, Gorama, Kaśjapa, Kratu, Mariczi, Pulastja, Pulaha, Wasiszta, Wiśwamitra.
Rohini: żona Wasudewy i matka Balaramy.
rudrowie: bogowie burzy, którzy podobnie jak bogowie marutusi towarzyszą Indrze
Rukmini: pierwsza żona Kryszny, którą chciał również poślubić król Sziśupala, zacięty wróg Kryszny.
Ruru: bramin przemieniony dzięki klątwie w jaszczurkę.
Ruru: syn Pramatiego potomek w trzecim pokoleniu Cjawany, syna Bhrigu, który uwolnił bramina Ruru od bycia jaszczurką.
rydwan Ardżuny: Ardżuna otrzymał ten rydwan od Ognia, aby pokonać Indrę broniącego Las Khandawa przed spaleniem; wyróżniał się sztandarem ze znakiem małpy Hanumana; zaprzężony był w konie hodowane przez boskich muzyków gandharwów; został stworzony dzięki umartwieniom Pradżapatiego i zmontowany przez boga Somę; był nie do pokonania ani przez bogów ani przez demony.
Sadursana: dysk boga Wisznu.
Samwarana: król z linii Bharata, jeden z odległych przodków Pandawów, który poślubił córkę boga słońca Tapati.
Sandżaja: woźnica króla Dhritarasztry.
Sarama: boska suka, zwiastun Indry.
Satjaki: królewicz z rodu Wrisznich.
Satjawati: córka króla Uparikary wychowywana przez króla rybaków; żona króla Śamtanu z dynastii księżycowej, matka mędrca Wjasy, Citrangady, Wikitrawirji.
Saunaka: bramin, na którego pytania odpowiada śpiewak Ugraśrawas:, który opowiada Mahabharatę braminom prowadzącym dwunastoletnia sesję ofiarniczą w lesie Naimisza.
Snataka: nazwa braminów, którzy właśnie ukończyli swą edukację.
Soma; soma: bóg Księżyca lub eliksir nieśmiertelności uzyskany w wyniku ubijania oceanu lub napój bogów uzyskiwany podczas rytuałów ofiarnych.
Somaśrawajana: bród Gangesu, gdzie Pandawowie spotkali króla gandharwów.
Somaśrawas: domowy kapłan króla Dźanamedźaja zrodzony z matki węza i proroka Śrutaśrawasa.
strażnicy świata: Indra, Waruna, Kubera, Jama.
Subalowie: ród królewski, z którego pochodziła Gandhari, żona niewidomego króla Dhritarasztry.
Subhadra: młodsza siostra Kryszny i Balaramy; druga żona Ardżuny; matka Abhimanju.
Sunda i Upasunda: nierozłączni bracia demony asurowie, którzy dzięki darom otrzymanym od Brahmy pokonali bogów i zdobyli panowanie nad światem i którzy zabili się nawzajem, nie potrafiąc się podzielić Tilottamą.
Surja: bóg słońca.
swajamwara: festiwal wyboru męża przez córkę wojownika.
Swetaka: król, którego ofiarny rytuał unieszczęśliwił Ogień, powodując jego niestrawność.
Sziśupala: inkarnacja wielkiego króla gigantów-demonów z gatunku asurów zwanych dajtjami, syna córki Dakszy Diti, zabijana przez kolejne wcielenia (awatary) Wisznu; awatara zwaną Narasimha (człowiek-lew) zabiła go, gdy przybrał formę króla o imieniu Hiranjakaszipu; awatara Ramy zabiła go, gdy przybrał formę demona Rawana; awatara Kryszny zabiła go, gdy przybrał formę króla Sziśupali.
szudra: członek kasty nietykalnych.
Śakti: bramin, syn mędrca Wasiszty, ojciec bramina Parasary, zjedzony przez rakszasę Kimkarę, który opętał króla Kalmasapadę.
Śakuni: pokrętny brat żony króla Dhritarasztry Gandhari, zły duch Durjodhany; inkarnacja istotnych aspektów Dwapary, bóstwa reprezentującego przegrywający rzut w grze w kości..
Śakuntala: córka apsary Menaki i króla-bramina Wiśwamitry, zaadaptowana przez mędrca Kaśjapę; żona króla Duhszanty; matka króla Bharata.
Śalja: król Madrasu, ojciec drugiej żony króla Pandu Madri.
Śalwa: król pokonany przez Bhiszmę w walce o córki króla Benarów Ambę, Ambikę, Ambalikę, który obiecał małżeństwo Ambie. Gdy Bhiszma się o tym dowiedział, puścił Ambę wolno, lecz król Śalwa odrzucił ją, twierdząc, że nie może ożenić się kobietą porwaną przez innego mężczyzną. Amba przysięgła Bhiszmie zemstę.
Śamtanu: król ludu Kuru z dynastii księżycowej, z linii Bharata, inkarnacja króla Mahabhisy z dynastii słonecznej.
Śarmistha: córka Wrszaparwany, króla asurów.
Śarngaka: cztery ptaszki o imionach Dżaritari, Sariszarkwa, Stambamitra, Drona, które faktyczne były synami bramina Mandapali, które dzięki własnej modlitwie, i modlitwie swego ojca, uratowali się z pożaru Lasu Khandawa.
Śesza (Ananta): wąż asceta, pomógł bogom wyrwać górę Mandarę, która użyto do ubijania oceanu celem uzyskania eliksiru nieśmiertelności; obejmuje swymi splotami ziemię, aby się nie trzęsła.
Śiwa (Sziwa): Najwyższy Bóg; bóg bogów.
Śringin: bramin, który rzucił klątwę na króla Parikszita za to, że zawiesił ciało martwego węża na ramionach jego ojca.
Śrutasena, Ugrasena i Bhimasena: bracia króla Dźanamedźaja, którzy pobili syna suki Saramy.
Śrutaśrawas: prorok ojciec Somaśrawasa.
Śukra (Szukra, Bhargawa): mędrzec, wnuk boga Brahmy, syn mędrca Bhrigu, kapłan asurów.
Śura: szef rodu Jadawów, ojciec Kunti i Wasudewy.
Takśaka: król wężów; spełnił klątwę młodego bramina i zabił króla Parikszita, wywołując zemstę króla Dźanamedźaja, realizowaną podczas jego rytualnej masakry wężów.
Tapati: córka boga słońca, która poślubiła króla Samwaranę.
Tilottama: niezwykłej urody kobieta, skupiająca na sobie wszystkie żądze, stworzona na rozkaz Brahmy przez architekta wszechświata Wiśwakarmana, aby skłócić między sobą dwóch braci asurów Sundę i Upasundę, którzy zdobyli panowanie nad wszechświatem.
Tokarz Koła: ten kto buduje i obraca koło istnienia.
trzy światy: niebo, ziemia i powietrze-przestrzeń między nimi.
trzydziestu bogów: Mahabharata jest niekonsekwentna w opisywaniu liczby bogów; pierwsze pokolenia bogów dzieli na następujące grupy i skrzydła: aditjowie, do których zalicza się również kapłan bogów Brihaspatiego; guhjakowie, do których zalicza się bliźniaków Aświnów, jak wszystkie zioła oraz krowy i konie; marutusi; rudrowie; sadhjowie; skrzydło Bhrigu; wasuowie; wszyscy-łącznie-bogowie.
Ugrasena: pierwszy król Mathury z rodu Jadawów, pozbawiony władzy i osadzony w więzieniu przez swego rzekomego syna, demona Kansę i osadzony ponownie na tronie przez Krysznę, który zabił Kansę.
Ugraśrawas: poeta-śpiewak, który opowiada Mahabharatę braminom prowadzącym dwunastoletnią sesję ofiarną w lesie Naimisza.
Ukkaihśrawas: koń, który wyłonił się z ubijanego oceanu.
Ukryta Przyczyna i Wieczny Sprawca: według Mahabharaty powstawanie świata wynikło z zadziałania niepoznawalnej bezpośrednio Przyczyny, która objawia się mędrcom w formie Brahmana, którą określa się także jako Wielkie Jajo, nasienie żywych istot. Mahabharata identyfikuje ją z osobą Kryszny, starożytnym prorokiem Narajaną, śmiertelnym aspektem boga Wisznu, który cyklicznie pojawia się na ziemi w formie tzw. awatar, Człowiekiem wychwalanym w Rigwedzie.
Ulupi: córka króla wężów o imieniu Kaurawja zakochana w Ardżunie.
Uma: jedno z imion towarzyszki boga Śiwy.
Upajadża: bramin, młodszy brat Jadży, potomek bramina Kaśjapy.
Uparikara: król, potomek w późniejszych pokoleniach króla Puru, ojciec Satjawati.
Urwasi: nimfa apsara, żona króla Pururawasa.
Utanka: bramin, uczeń bramina Wedy, poszukujący zemsty na królu wężów Takśaku.
Waisampajama: poeta-śpiewak, który po raz pierwszy opowiedział Mahabharatę podczas Ofiary Węża króla Dźanamedźaja.
Walakhiljowie: bramini, asceci.
Waranaweta: miasto, do którego zostali podstępnie zesłani Pandawowie.
Warga: jedna z pięciu boskich nimf apsar uwolniona przez Ardżunę od klątwy bycia krokodylem.
Waruna: bóg oceanu.
Wasiszta: bramin, mityczny mędrzec, syn boga oceanu Waruny.
Wasu bogowie, którzy narodzili się z jednego z synów Brahmy. Są to: Dhara, Dhruwa, Soma, Ahas, Wiatr, Ogień, Pratjusa, Prabhasa.
Wasudewa: potomek rodu Jadawów, brat Kunti, ojciec Kryszny.
Wasuki: wąż, dowódca wężów, swymi splotami posłużył bogom jako sznur służący do obracania górą podczas ubijania oceanu. Aktywnie zadbał o spowodowanie narodzin wybawcy wężów Astiki.
Wedy: święte hinduskie księgi.
Wibhawasu i Supratika: dwaj bracia bramini, którzy przemieli się w słonia i żółwia i zostali zjedzeni przez Garudę.
Widura: królewski doradca króla Dhritarasztry; częściowa inkarnacja boga Prawa Dharmy; syn bramina Wjasy i służącej królowej Ambiki.
Wielkie Jajo: boska przyczyna stworzenia świata; niewyczerpane nasienie wszystkich istot.
Wikarna: młodszy syn króla Dhritarasztry i młodszy brat Durjodhany, który wsławił się swą mową dowodzącą, że Draupadi nie została przegrana w kości.
Wikitrawirja: młodszy syn króla Śamtanu i Satjawati.
Winata: córka Pradżapatiego; żona mędrca Kaśjapy; rywalka i siostra Kadru; matka Garudy i Aruny.
Wisznu (Narajana): Najwyższy Bóg; obrońca bogów i zabójca wrogów bogów.
Wiśwakarman: boski architekt.
Wiśwamitra: król, który dzięki praktykowaniu ascezy stał się braminem, biologiczny ojciec Śakuntali.
Wiśwawasu: król gandharwów.
Wiwaswat (Surja): bóg słońca.
Wjasa: bramin, mityczny mędrzec; syn Satjawati z pustelnikiem Paraśarą; ojciec Dhritarasztry, Pandu i Widury; autor Mahabharaty.
Wriszni: członkowie rodu Jadawów, z którego pochodził Kryszna.
Wrszaparwana: król demonów asurów.
Wrtra: demon zabity przez króla bogów Indrę.
Nowe hasła (Mahabharata księga III) [hasła księgi I i II | nowe hasła księgi IV i V | księgi VI i VII ]
A B C D E G H I J K L M N O P R S ¦ T U W ZA
Adbhuta: ogień ofiarny, który zakochał się w żonach siedmiu mędrców i z którego nasienia narodził się bóg wojny i chorób Skanda.
Agastja: starożytny prorok i mędrzec, syn boga oceanu, Waruny, który dzięki swym siłom duchowym pokonywał demony asury i pomógł bogom w ich walce z demonami, wypijając ocean.
Agni, agni: ogień, którego natura jest złożona i owiana tajemnicą; jest uważany równocześnie za personifikowanego boga ognia, kapłana bogów, za jeden z pięciu elementów rzeczywistości materialnej oraz za potężną siłę stwarzającą wszechświat łączącą jego element duchowy z materialnym; jest także potężną siłą niszczącą wszechświat. Ogień pełni kluczową rolę w rytuałach ofiarnych, będąc uważany za pośrednika między ludźmi a bogami, który zanosi bogom składaną do ognia ofiarę będącą pożywieniem bogów, pośrednicząc szczególnie w dostarczaniu bogom somy, zwanej eliksirem nieśmiertelności, wyciskanej do ognia podczas rytuałów zwanych agnistoma. Istnieje wiele różnych rytuałów, z którymi tradycja wiąże trzy różne kategorie ogni ofiarnych: 1. ogień domowego ogniska (garhapatja), czyli zwykły ogień domowy służący do przygotowywania posiłku i codziennej ofiary, 2. ogień ofiarny sensu stricte (ahawanija), do którego składa się ofiary przeznaczone dla bogów i 3. ogień południowy (dakszinagni), do którego składa się dary przeznaczone dla przodków; wewnątrz każdej kategorii dokonuje się wielu rozróżnień, przypisując poszczególnym ogniom różne nazwy, różne cechy i różne pochodzenie. Rytuał wymaga specjalnej procedury przywoływania ognia, który wiąże się z oddawaniem czci bogowi ognia Agniemu i wstępną procedurą rozpalania ognia, która przypomina mityczną procedurę „ubijania” oceanu: drewniany blok wprowadza się w wir poprzez ciągnienie na przemian przez dwie przeciwstawne strony okręconego wokół niego sznura. W Mahabharacie pojawienie się na ziemi różnych ogni rytualnych wiąże się z kapłanem bogów i synem Brahmy Angirasem i jego synem Brihaspatim i z ich potomstwem, choć uważa się je za manifestacje jednego ognia, który nazywa się Agni i który oryginalnie wybuchnął z ciała Brahmy. Zarówno sam Agni jak i poszczególne ognie rytualne wykazują tendencję od odmawiania wykonania swej roli nosiciela ofiary bogom, głownie z powodu poczucia zanieczyszczenia będącego wynikiem klątwy, którą rzucił na ogień mędrzec Bhrigu, zgodnie z którą ogień miał „być nienasycony i pożerać wszystko”. Prorocy i asceci dzięki swym umartwieniom nabrali zdolności do ożywiania kosmicznego gorąca i nabierania ognistości; dzięki tym zdolnościom Angiras mógł zastępować ogień odnawiający pełnienia swej roli noszenia bogom ofiary i skłaniać ogień do powrotu; co więcej wielcy starożytni mędrcy, do których zaliczał się również kapłan Agni wytworzyli Ogień Ojców, który przekształcił się w tapas, uważany za silę stwarzającą świat. W okresie wedyjskim bóg ognia i zjawisko ognia nie było wyraźnie oddzielone; blask, świetlistość są zarówno zbawienne jak i niszczycielskie; ogień zasadniczo pochodzi z nieba, choć przebywa głównie na ziemi wśród śmiertelników w specjalnie przeznaczonych dlań miejscach.
agnihotra: codzienny ryt składania ofiary do domowego ogniska.
agnistoma: ofiarny rytuał wyciskania somy do ognia ofiarnego.
Airawata: biały słoń Indry.
Amarawati: nazwa miasta-królestwa Indry.
Amśumata: wnuk króla Sagary, który odzyskał od mędrca Kapili konia ofiarnego króla Sagary.
Angiras: w Mahabharacie mędrzec i kapłan bogów, który jest zarówno trzecim z kolei narodzonym-z woli synem Brahmy, jak i ze względu na swe ogniste właściwości i zastępowanie Agniego w noszeniu bogom ofiary został uznany przez Agniego za jego pierworodnego syna; w Mahabharacie stwierdza się, że faktycznie istnieje tylko jeden ogień, który wybucha z ciała na różne sposoby i jest nim najstarszy Angiras (czyli Agni), który jest tylko jeden. W okresie wedyjskim termin Angiras odnosił się do grupy kapłanów pełniących główną rolę w rytuałach ofiarnych, którzy podobnie jak Agni byli synami nieba; przydomek Angirasa nosił zarówno syn Angirasa Brihaspati uważany również za syna Agniego jak i sam Ogień-Agni, który jest nazywany najstarszym Angirasem.
Arstisena: prorok, w którego pustelni Pandawowie czekają na spotkanie z Ardżuną po jego zstąpieniu z nieba Indry.
Aśwapati: król Madrasu, ojciec Sawitri.
Atri: starożytny mędrzec; syn Brahmy.
Awindhja: mędrzec rakszasa, który łagodzi cierpienie Sity, gdy przebywa ona w niewoli u Rawany.
B
Badari: starożytna pustelnia Nary i Narajana znajdująca się na szczycie Gandhamadany.
Bahuka: koniuszy o zdeformowanych ciele, który posiadał absolutną wiedzę o koniach i w którego ciele ukrywał się ukąszony przez węża Karkotakę król Nala.
Bhadraśakha (głowa kozła?): najważniejsza z sześciu głów boga wojny i chorób Skandy czczona przez matki.
Bhagiratha: potomek króla Sagary, który pragnąc oczyścić z grzechów swych spalonych na popiół przodków Sagarów i otworzyć im drogę do nieba, podjął surowe umartwienia, dzięki którym skłonił rzekę Ganges do zstąpienia z nieba na ziemię, a boga Śiwę do nadstawienia dla niej swej głowy, aby swym upadkiem nie zniszczyła ziemi i do wypełnienia swymi wodami pustego oceanu, gdzie leżeli jego przodkowie Sagarowie.
Bhanu: jeden z ogni ofiarnych ożywionych przez mędrca Angirasa, wywodzący się z tapasa (Ognia Ojców).
Bharata: młodszy brat Ramy, syn Kaikeji.
Bhima: król Widarbhy, ojciec Damajanti.
Brahmany: święte księgi hinduskie opisujące różne rytuały ofiarne.
Brhadaśwa: mędrzec, który opowiedział Królowi Prawa o królu Niszadów Nali i przekazuje mu tajemnicę gry w kości, zbrojąc go do walki z bogiem Kali, który narodził się w jego kuzynie Durjodhanie.
Brhadaśwa: król z dynastii słonecznej, ojciec króla Kuwalaśwy, który zabił demona Dhundhu.
Brihaspati (Bryhaspati): w Mahabharacie boski mędrzec, wnuk boga Brahmy, uważany zarówno za syna Angirasa jak i za syna Agniego; kapłan bogów związany z wykonywaniem rytuałów ofiarnych; jego częściową inkarnacją był bramin Drona. W okresie wedyjskim Brihaspati nosił przydomek Angirasa podobnie jak sam Agni i grupa kapłanów wykonujących rytuały ofiarne i narodził się pierwszy z wielkiej światłości na najwyższym niebie; niekiedy utożsamiano go z samym Agnim, przypisując mu te same cechy jak np. operowanie światłem i zdolność do rozpraszania ciemności; Angiras, Agni, Brihaspati byli uważani za dziećmi nieba.
C
Citrasena: gandharwa, który na rozkaz Indry uczył Ardżunę muzyki i tańca w czasie gdy Ardżuna przebywał w królestwie Indry.
D
Dadhika: starożytny mędrzec, z którego kości został zrobiony piorun Indry, mający służyć zabiciu demona Wrtry.
Dajtjasena (armia demonów asurów): córka Pradżapatiego, siostra Dewaseny (armia bogów) porwana przez demona asurę o imieniu Keśin.
Damajanti: córka króla Bhimy i żona Nali.
Danu: jedna z trzynastu córek Dakszy, z której narodzili się demony asurowie, zwani danawami.
Daśaratha: król z dynastii słonecznej, ojciec Ramy.
Dewadatta: koncha Ardżuny.
Dewasena (armia bogów): córka Pradżapatiego, siostra Dajtjaseny (armia demonów asurów) uratowana przez Indrę z rąk demona asury o imieniu Keśin; żona boga wojny i chorób Skandy.
Dhundhu: demon, który chciał się zemścić na Wisznu za zabicie jego rodziców i zniszczyć cały świat; otrzymał od Brahmy dar, że nikt z nieśmiertelnych go nie pokona; zabity przez króla Kuwalaśwę po przykazaniu mu przez bramina Utankę siły Wisznu, którą jest joga.
Djumatsena: król, ojciec Satjawata.
Drdhasju lub Idhmawaha: syn proroka Agastji z Lopamudrą.
Duhśala: jedyna córka króla Dhritarasztry, żona króla Dżajadrathy.
Dundubhi: gandharwini wysłana przez Brahmę na ziemię, aby narodziła się w formie garbuski Manthary, która rozpocznie intrygę doprowadzającą ostatecznie do tego, że Rama zabije Rawanę.
dusza (ātman): słowo używane zamiennie z Jaźń.
Dwaitawana: jezioro, na brzegami którego Pandawowie przebywali przez jakiś czas podczas swego wygnania.
Dwapara: personifikowana w formie bóstwa niepewność; strona kostki do gry oznaczona dwoma punktami; Dwapara w swych istotnych aspektach narodził się na ziemi w Śakunim.
dwaparajuga (Miedziany Wiek): nazwa jednego z wcześniejszych eonów (jug).
dzień Brahmy: jednostka czasu mierząca tysiąc wielkich Eonów.
Dżajadratha: król, mąż jedynej córki króla Dhritarasztry Duhśali, który opanowany przez żądzę porwał Draupadi podczas nieobecności Pandawów; został ukarany przez Bhimę ostrzyżeniem mu włosów i pozostawieniem pięciu kosmyków; poszukując zemsty na Pandawach otrzymuje od boga Śiwy obietnicę, że w czasie nadchodzącej wielkiej bitwy jeden raz uda mu się pokrzyżować plany czterech Pandawów za wyjątkiem Ardżuny, który jest pod opieką Kryszny.
Dżamadagni: bramin, ojciec bramina Paraśuramy.
Dżantu: jedyny syn króla Somaki i jego setki żon, którego król Somaka złożył w ofierze, chcąc otrzymać setkę synów.
Dżataju: wielki ptak-sęp, któremu Rawana obciął skrzydła, gdy próbował odebrać mu porwaną Sitę.
Dżatasura: demon rakszasa zabity przez Bhimę.
Dźanaka: król znany z dobroci i świętości; ojciec Sity, żony Ramy, która wyskoczyła z ziemi, gdy wykonał rytuał orania ziemi, prosząc bogów o potomka.
E
elementy wszechświata (bhūtas): ziemia (masa), woda (płyn), wiatr (wibracja), ogień (gorąco, światło), przestrzeń (eter).
eon (mały): jednostka czasu odnosząca się do każdego z czterech okresów (kritajuga, tretajuga, dwapara, kalijuga), które łącznie tworzą Eon (wielki).
Eon (wielki): jednostka czasu, w skład której wchodzą wszystkie cztery małe eony (jugi).
eon dwójkowego rzutu kośćmi: dwaparajuga.
eon jedynkowego lub przegrywającego rzutu kośćmi: eon niezgody lub kalijugą.
eon trójkowego rzutu kośćmi: tretajuga.
eon zwycięskiego rzutu kośćmi: kritajuga.
G
Gadhi: król, ojciec Satjawati, żony bramina Rciki Bhargawy.
Gaja: król, który zdobył sławę dzięki swym bogatym rytuałom ofiarnym.
gany: nazwa upiornych towarzyszy boga wojny i chorób Skandy, którzy narodzili się z rozpryskującego się na górze Śweta nasienia Śiwy, z którego narodził się również sam Skanda.
Gandhamadana: jeden z trzech szczytów góry Kailasa (Gandhamadana, Triśringa, Makaragiri), gdzie znajduje się ogród boga bogactwa Kubery o nazwie Saugandhika i starożytna pustelnia Nary i Narajana o nazwie Badari.
Grasper: duch w formie Rudry mający na celu niszczenie potomstwa śmiertelników różnymi chorobami narodzony z boga wojny Skandy, w którym zamieszkują głownie tzw. matki będące łonem wszechświata zazdrosne o potomstwo otrzymane przez śmiertelników.
guny: trzy cechy (jasność-sattwa, namiętność-radźas, inercja-tamas) występujące w różnej proporcji w każdej jednostce i decydujące o jej charakterze.
H
Hanuman: potężna małpa; wielbiciel Ramy, jednej z awatar boga Wisznu; dowódca małpich wojowników w królestwie Sugriwy pomagających Ramie uwolnić jego żonę Sitę z rąk demona rakszasy Rawany; syn Wiatru i brat Bhimy (Pandawy), który jest również synem Wiatru.
I
identyczność Kryszny i Ardżuny: obaj są prezentowani w Mahabharacie jako niezniszczalne aspekty boga Wisznu.
Ilwala: król demonów asurów, który mając zdolność przywracania martwych do życia i poszukując zemsty na braminach, zabijał swego brata Watapiego i karmił braminów zrobionym z niego posiłkiem, twierdząc, że posiłek jest zrobiony z kozła ofiarnego i wzywając następnie swego brata do powrotu do życia; w taki sam sposób zamierzał zabić proroka Agastję, który jednak go przechytrzył i strawił Watapiego zanim Ilwali zdążył wezwać go do powrotu do życia.
Indradżit: syn Rawany, który najpierw w czasie bitwy dzięki swej mocy iluzji pozbawia zmysłów Ramę i Lakszmanę (przywróconych do zmysłów dzięki pomocy Wibhisana i Sugriwy), lecz który zostaje w końcu zabity dzięki radzie Wibhisana przez Lakszmanę przy pomocy ozdobionej piórem strzały, gdy zapomina oczyścić się przed bitwą przy pomocy oczyszczającego rytuału.
Indrasena: woźnica Judhiszthiry (Króla Prawa).
J
Jaźń (ātman): termin odnosi się do nieuchwytnego głęboko ukrytego rdzenia czyjegoś istnienia, którego doświadczają jedynie ci, którzy są najbardziej zaawansowani w swych praktykach duchowych.
jaźń Kryszny (paramātman): najwyższa Jaźń.
K
Kaikeji: druga żona króla Daśarathy; matka brata Ramy Bharaty; pod wpływem intrygi swej służącej garbuski Manthary zażądała od swego męża króla Daśarathy, aby odebrał Ramie należące się mu jako najstarszemu królestwo i oddał je we władanie Bharatowi po wysłaniu Ramy i jego żony Sity na wygnanie do dżungli.
Kalakejowie: bardzo agresywny klan demonów asurów, którzy po zabiciu Wrtry przez Indrę schowali się na danie oceanu i realizowali swój plan niszczenia świata, rozpoczynając od wybijania braminów; po wypiciu oceanu przez proroka Agastję schowali się w piekle na dnie oceanu.
Kali: w Mahabharacie zazdrosne bóstwo rodzaju męskiego powodujące przegraną w grze w kości; opętało króla Niszadów Nalę, gdyż nie potrafiło zaakceptować tego, że wygrał on Damajanti, konkurując o nią z bogami Indrą, Agnim, Waruną, Jamą i namówiło jego młodszego brata, aby skłonił Nalę do gry w kości, powodując, że opętany przez niego Nala przegrał wszystko; Durjodhana jest przedstawiony w Mahabharacie jako inkarnacja istotnych destruktywnych aspektów bóstwa Kali, które doprowadza do przegranej w kości Króla Prawa (Judhiszthirę).
Kali: personifikowany w formie bóstwa przegrywający rzut w kości oznaczony jednym punktem.
Kalki (Kalaki): ostatnia z wymienianych inkarnacji (awatar) boga Wisznu, której narodziny na ziemi są w Mahabharacie dopiero przewidywane i mają przynieść zakończenie obecnego wielkiego Eonu, czyli zniszczenie zdegenerowanego świata obecnej kalijugi i stworzyć fundamenty pod rozpoczęcie nowego doskonałego świata, czyli kritajugi nowego wielkiego Eonu.
Kanja (Kumari) (bogini-dziewica, bogini o oczarowującej piękności): ucieleśniona forma bogini (dewi); jeszcze obecnie występuje pewien rodzaj kultu Kumari np. w Nepalu, gdzie starannie dobranej według różnych kryteriów bardzo młodej dziewczynce, która nigdy nie krwawiła, oddaje się cześć w specjalnie dla niej zbudowanej świątyni-pałacu aż do momentu, gdy osiągnie dojrzałość płciową.
Kapila: mędrzec i asceta, który spalił swym wzrokiem okrutnych Sagarów.
Karkotaka: król wężów uratowany przez Nalę z płonącego ognia, skąd sam z powodu przekleństwa pewnego bramina nie mógł się ruszyć; wąż ten ukąsił Nalę, zmieniając jego piękne ciało w zdeformowane ciało koniuszego Bahuki w celu zatrucia mieszkającego w Nali bóstwa Kali, który go opętał.
karma: działanie.
Karma joga: podejmowanie przez daną jednostkę wysiłku jak najlepszego wykonania działań przydzielanych jej przez Najwyższego Boga w rezultacie jej uczynków w jej przeszłym życiu bez względu na to czy przynosi jej to podczas jej życia na ziemi nagrodę, czy karę.
Kartawirja: król, który splądrował pustelnię ojca Paraśuramy, wywołując tym zemstę bramina Paraśuramy, która rozpoczęła łańcuch wendety wyniszczającej kastę wojowników.
Karttika: sześć bramińskich żon oskarżanych o zdradę z Ogniem i bycie matkami syna boga wojny i chorób Skandy, który nie narodził się z ciała żadnej kobiety, lecz z nasienia przeniesionego przez kobietę na górę Śwetę; również nazwa konstelacji gwiezdnej, w którą się one przekształciły.
Kausalja: pierwsza żona króla Daśarathy, matka Ramy.
Kauśika: poszukujący wiedzy bramin, który zrozumiał, czym jest jego własna dharma (wyznaczona dla bramina ścieżka Prawa) dzięki rozmowie z pewną oddaną swemu mężowi żoną i z wskazanym przez nią pobożnym myśliwym.
Keśin: demon asura, który chciał porwać Dewasenę, lecz został pokonany przez Indrę.
Keśini: pokojówka Damajanti.
Khara: jeden z braci rakszasów Rawany.
Kirmira: demon rakszasa, brat demona Baki, którego Bhima zabił przed zamieszkaniem Pandawów w Lesie Kamjaka.
Kritja: kobieta, która wyłoniła się z ognia ofiarnego podczas rytuału ofiarnego prowadzonego przez demony asury.
kumarowie: krwiożercze dziewice i młodzieńcy narodzeni z uderzenia Skandy piorunem Indry.
Kumbhakarna: demon rakszasa, brat Rawany; syn mędrca Pulastji i rakszini Puspotkaty, który otrzymał od Brahmy dar długiego snu i który stawał się przeraźliwy, gdy budził się do walki; został zabity przez brata Ramy Lakszmanę.
Kuntibhodża: król, w którego pałacu wychowywała się Kunti.
Kuwalaśwa: król z dynastii słonecznej, który po przekazaniu mu przez bramina Utankę daru jogi będącej siłą Wisznu, zabił demona Dhundhu, wroga Wisznu i zyskał imię Dhundhumara.
L
Lakszmana: jeden z czterech synów króla Daśarathy; brat Ramy, który towarzyszył Ramie i Sicie podczas ich wygnania.
Lanka: królestwo demona rakszasy Rawana, które odebrał on swemu przyrodniemu bratu Kuberze znajdujące się na odległej wyspie.
Las Kamjaka: las, położony na terenie Kurukszetry, w którym Pandawowie zamieszkali po przegraniu majątku w grze kości.
lok Śriwatsa: lok uchodzący za znamię Kryszny.
Lomapada: król Angi, który skłonił podstępem mędrca Rśjaśrangę do zamieszkania w jego królestwa i skłonienie Indry do padania deszczem.
Lomasa: prorok, który poprosił Indrę o wyjaśnienie, dlaczego Ardżuna dzieli z nim jego boski tron i który był przewodnikiem Pandawów podczas ich pielgrzymki do świętych brodów.
Lopamudra: kobieta stworzona przez proroka Agastję z najdoskonalszych członków żywych istot, którą oddał on królowi Widarbhy za córkę i którą później pojął za żonę.
M
Mada (Upojenie Alkoholowe): demon asura nad którym nie mają kontroli ani demony ani bogowie wyprodukowany przez proroka Cjawanę podczas rytuału ofiarnego króla Śarjatiego w celu pokonania Indry i wymuszenia na nim zgody, aby dopuścić bliźniaków Aświnów do picia somy.
Madhu i Kaitabha: rodzice demona Dhundhu zabici przez Wisznu.
Mahisza: demon asura zabity przez boga wojny i chorób Skandę.
Maitreja: bramin, którzy przeklął Durjodhanę, prorokując, że podczas bitwy, która wkrótce nadejdzie, Bhima strzaska jego uda; klątwa ta była zgodna z przysięgą, którą po grze w kości wypowiedział Bhima.
Mandhatar: król, który narodził się ze swego ojca króla Juwanaśwy, który przypadkiem wypił wodę przygotowaną przez bramina dla jego żony.
Manimat: demon rakszasa, przyjaciel boga bogactwa Kubery, przeklęty przez mędrca Agastję za naplucie na jego głowę i zabity przez Bhimę.
Manthara: garbuska, służąca Kaikeji, która była faktycznie ziemską inkarnacją gandharwini Dundubhi i która na rozkaz Brahmy sprowokowała intrygę zmuszającą Ramę do wyrzeczenia się królestwa i udania się na wygnanie, które doprowadza ostatecznie do zabicia Rawany przez Ramę.
Marika: asceta rakszasa, który na rozkaz Rawany przybrał postać złotego jelenia, który ukazał się przed Sitą i o którego upolowanie poprosiła ona Ramę, co umożliwiło Rawanie jej porwanie.
Markandeja: starożytny mędrzec z rodu Bhrigu.
Matali: woźnica Indry.
matki: boginie łaskawe i niełaskawe, z których łona narodził się wszechświat; zazdrosne o potomstwo śmiertelników nękają je chorobami za zgodą boga wojny i chorób Skandy.
Muka: demon rakszasa, który przybrał postać dzika, chcąc zabić poddającego się surowej ascezie Ardżunę; o prawo do jego zabicia Ardżuna rywalizował z samym bogiem bogów Śiwą, który przybrał postać myśliwego.
N
Nadana: park znajdujący się w królestwie Indry.
Najwyższa Osoba: Człowiek, Ukryta Przyczyna, Najwyższy Bóg, Stwórca, Kryszna.
Nala: król Niszadów, którego opętał powodujący przegraną w grze w kości bóg Kali zazdrosny o jego małżeńskie szczęście z Damajanti i który stracił cały swój legalnie posiadany majątek w grze w kości ze swym młodszym bratem Puszkarą.
Naraka: nazwa piekieł będących miejscem tortur, gdzie rodzą się ponownie ci, którzy czynili zło, aby odkupić swe winy zanim narodzą ponownie w ludzkim lub jakimś innym świecie.
Naraka: mieszkaniec piekieł, który odrodził się ponownie w Karnie.
Nieskrępowany Duch, Nieskończony Duch (Brahman): przenikająca do całego wszechświata pierwotna (uniwersalna) dusza, która przybiera różne formy; jej oryginalna forma dostarczająca materii, z której zbudowany jest cały wszechświat, jest tajemnicą i nikt jej nie zna; identyfikowany w Mahabharacie z Kryszną.
Niwatakawakowie: demony asurowie, których bogowie nie mogli pokonać z powodu otrzymanego przez nich daru Brahmy, których mógł pokonać jedynie Kryszna i Ardżuna; pewne odłamy tych demonów zostały pokonane przez Ardżunę (z pomocą Mataliego) po zdobyciu przez niego boskiej broni.
O
ogień ofiarny: istnieje wiele różnych ogni ofiarnych, uważanych za potomków kapłana Angirasa i jego syna Brihaspatiego, którzy sami nabrali ognistości dzięki swym praktykom religijnym. Szereg ogni ofiarnych ma swój początek w tapasie, czyli gorącu powstałym w wyniku praktyk ascetycznych ascetów. Różne ognie ofiarne wybuchające z różnych ciał uważa się za różne manifestacje tego samego ognia, który jest personifikowany jako Agni. Najbardziej charakterystyczną cechą ognia ofiarnego jest to, że obawia się swej roli nosiciela ofiary z powodu lęku przed zanieczyszczeniem, w czym prawdopodobnie znalazła swe odbicie realność i niepewna natura rytuału ofiarnego, który tylko niekiedy zdaje się być skuteczny w zdobywaniu przychylności bogów i realizacji ludzkich celów.
ożywianie ognia: wstępna procedura rozpalania ognia w rytuale ofiarnym; ogień rozpala się w sposób analogiczny do mitycznego „ubijania” oceanu poprzez wprowadzanie w wir drewnianego bloku poprzez ciągnienie na przemian przez dwie przeciwstawne strony okręconego wokół niego sznura.
P
Pańcadżanja: blask o pięciu kolorach stworzony przez poddających się ascezie pięciu starożytnych mędrców, który spłodził Ogień Ojców.
Parwati (Uma): żona Najwyższego Boga Śiwy.
Paśupata, Głowa Brahmy: broń należąca do boga bogów Śiwy, którą daje on do dyspozycji Ardżunie po pokonaniu go w pojedynku i obdarowaniu go boską wizją.
Patala: miejsce, gdzie mieszkają danawowie, z którymi miał walczyć Kryszna i Ardżuna.
Paulomowie i Kalakejowie: demony asurowie, mieszkańcy latającego miasta Hiranjapura, żyjący w stanie wiecznej szczęśliwości, nie do pokonania przez bogów dzięki darowi uzyskanemu od Brahmy, pokonani przez Ardżunę.
pawaka: ognie ofiarne wywodzące się od syna tapasa (Ognia Ojców), ognia Bhanu, służące oczyszczaniu zanieczyszczeń wprowadzanych do ofiarnego rytuału.
Prahlada: król demonów dajtjów.
Pulastja: jeden ze starożytnych mędrców; syn Brahmy; ojciec Wiśrawasa, Waiśrawany (Kubery) i Rawany.
Puszkara: młodszy brat króla Nali, który ograł go w kości.
R
Rama: jedna z awatar boga Wisznu; bohater hinduskiej epiki Ramajana.
Rawana: król rakszasów, przyrodni brat boga bogactwa i króla jakszów Kubery; władca Lanki; syn mędrca Pulastji i rakszini Puspotkaty; wnuk Brahmy. Rywalizując z Kuberą otrzymał od Brahmy dzięki swym umartwieniom dar bycia niezwyciężonym przez wszystkich za wyjątkiem człowieka i dzięki temu terroryzował wszystkich nieśmiertelnych. Został zabity przez Ramę, syna króla Daśarathy, który był faktycznie śmiertelną inkarnacją boga Wisznu zesłaną na ziemię na prośbę nieśmiertelnych przez Brahmę w celu zabicia Rawany i zakończenia jego terroru. Rama zrealizował swoje zadanie dzięki zaaranżowanej przez Brahmę intrydze, w rezultacie której Rama wyrzekł się królestwa i udał się na wygnanie do dżungli, mając za swych towarzyszy swego brata Lakszmanę oraz swą żonę Sitę, aby ratować dobre imię swego ojca. Do ataku na Rawana i zabicia go sprowokowało Ramę porwanie Sity przez Rawanę, co było zemstą demona za odrzucenie przez Ramę zalotów jego siostry.
Rcika Bhargawa: dziadek bramina Paraśuramy z rodu Bhrigu.
Renuka: córka królewska, żona bramina Dżamadagniego, matka Paraśuramy.
Rozdzielający Różnice: nazwa odnosi się do Stwórcy Świata.
Rszabha: asceta, który rzucił klątwę na tych, co wypowiadają głośno słowa na górze Hemakuta.
Rśjaśranga: mędrzec o jelenich rogach, syn mędrca Kaśjapy.
Rtuparna: król Ajodhji znający tajemnicę gry w kości, którą przekazuje Bahuce, w którego ciele ukrywał się król Nala, w zamian za jego wiedzę na temat koni.
Rudra: (wyjący, szalony): wedyjski bóg burzy przynoszący zniszczenie; towarzyszą mu marutusi (oddziały), jak i zastępy mięsożernych demonicznych istot płci żeńskiej; w okresie po-wedyjskim dostrzegano jego aspekt pozytywny, nazywając go Śiwą (łaskawym) działającym jako wybawca i podstawa porządku we wszechświecie; Rudra przynosi chorobę, zagładę ludziom i zwierzętom, ale gdy jest odpowiednio czczony, staje się lekarzem; niekiedy uważa się go za destruktywny aspekt Najwyższego Boga Śiwy.
S
sadhu, Surowy: nazwa dotyczy tych, którzy dzięki praktykom samokontroli i rozwoju duchowego rozwijają pewien określony styl (maniery) zachowania, dostarczając przykładu i standardu dla dobrych działań i zasad Prawa powtarzanych przez innych.
Sagara: król Ajodhji z dynastii słonecznej, którego potomkowie zgodnie z zapowiedzią Brahmy mieli ponownie wypełnić wodami pusty ocean, którego wody zastały wypite przez mędrca Agastję.
Sagarowie: sześćdziesiąt tysięcy walecznych i okrutnych synów króla Sagary urodzonych mu zgodnie z obietnicą Śiwy przez jego żonę Waidarbhi.
Samo-Stwarzający się: Kryszna.
samo-stwarzający się bóg: Brahma.
Sampati: wielki ptak-sęp, brat Dżatajusa, który w młodości stracił skrzydła, bo ścigając się ze swym bratem zbytnio się zbliżył do słońca.
Sanatkumara: starożytny mędrzec.
Satjawat: syn króla Djumatseny, mąż Sawitri, która dzięki swej prawości i ascezie otrzymała od boga śmierci Jamy z powrotem jego duszę i przywróciła go do życia.
Saubha: stolica kraju rządzonego przez króla Śalwę.
Saugandhika: park boga bogactwa, Kubery, na szczycie Gandhamadany, gdzie znajduje się jezioro, w którym rosną złote lotosy, które Bhima zerwał, aby sprawić przyjemność Draupadi po pokonaniu broniących ich rakszasów będących na służbie Kubery.
Sawitri: nazwa rytuału ofiarnego, bogini i również córki króla Madrasu Aśwapatiego, żony Satjawata, która w nagrodę za swą prawość i podążanie ścieżką oddanej swemu mężowi żony otrzymała od boga śmierci Jamy dar przywrócenia do życia swego zmarłego męża.
siddha, siddhowie: doskonała czyli wyzwolona osoba; mędrzec, który zdobył wielką paranormalną moc; termin mahasiddhowie odnosi się do 84 mędrców, którzy zdobyli nieśmiertelność, choć nie porzucili swych ciał, których darzy się wielką czcią; według popularnego kultu siddhów jest ich 88 i przebywają oni w sferze znajdującej się pomiędzy światami ziemskimi i niebiańskimi.
Siedmiu Starożytnych Mędrców: Angiras, Bhrigu, Daksza, Kaśjapa, Narada, Wasiszta, Wiśwamitra.
siła życiowa: to co wprowadza w ruch żywe istoty; nie jest nią odczuwanie zmysłowe lecz dusza; tak więc choć siła życiowa zawiera w sobie sattwę, radżas, tamas leżące u podłoża odczuwania zmysłowego, to jednak nie one wprowadzają żywe istoty w ruch, lecz dusza.
Sita: córka króla Dźanaki, żona Ramy porwana przez demona rakszasę Rawana; bohaterka hinduskiej epiki Ramajana.
Skanda (ten, który atakuje): zwany również Kumara (młodzieniec) i Karttikeja (syn sześciu bramińskich żon nazywanych Karttika); z jednej strony bóg, który przynosi wojnę i choroby, a z drugiej strony dowódca boskiej armii, pogromca demonów i podstawa władzy Indry. Nie narodził się z kobiecego łona, lecz z nasienia złożonego na górze Śweta; w jego narodzinach współpracują na różnych poziomach różne boskie i ziemskie siły; na najniższym poziomie został poczęty w rezultacie grzesznej miłości ognia ofiarnego do żon siedmiu starożytnych mędrców i miłości córki Dakszy Swahy do Ognia; na innym poziomie Skandę uważa się za syna Rudry, który przeniknął do Ognia i Umy, która przeniknęła do Swahy; w końcu na najwyższym poziomie Skandę uważa się za syna Śiwy, którego nasienie upadło na ziemię z łona Parwati, stając się góra Śweta, i rozpryskując się pięciokrotnie, dając początek różnym krwiożerczym istotom, które towarzyszą Skandzie. Narodziny Skandy były obiecane Indrze przez Brahmę; zgodnie z tą obietnicą Skanda z jednej strony miał przewyższać swą mocą zarówno bogów i demony i pomóc bogom w pokonaniu demonów poprzez zostanie dowódcą armii bogów, z drugiej strony miał zostać mężem córki Pradżapatiego Dewaseny, czyli „armii bogów”; obietnica Brahmy wypełnia się, gdy Skanda będący najpierw siłą destruktywną dla wszechświata nie zgadza się na zajęcie pozycji Indry, lecz umacnia jego władzę, rozkazując mu pozostanie Indrą i mianowanie go dowódcą armii bogów, dzięki czemu Skanda pokonuje demony, stając się podstawą porządku we wszechświecie opartym na rządach i sile bogów. Ponieważ Skanda nie urodził się z łona kobiety, lecz z nasienia złożonego na górze Śweta wiele boskich matek chce mieć go za syna, na co Skanda się godzi; te boskie matki, aspirując do bycia łonem wszechświata, chcą się narodzić na ziemi i być matkami śmiertelników; aby je zadowolić Skanda obdarza je duszą Rudry, w związku z czym stają się niszczącymi małe dzieci chorobami, przekształcając się w siłę pozytywną, gdy dziecko osiągnie szesnasty rok życia i gdy ludzie oddają im cześć; sześć bramińskich żon oskarżanych o zdradę z Ogniem Skanda unieśmiertelnia, czyniąc z nich gwiezdną konstelację identyfikowaną jako Plejady; Skanda spełnia też życzenie swej matki Swahy, pozwalając jej na wieczne połączenie z Ogniem Ofiarnym.
soma, Soma: termin odnoszący się zarówno do bóstwa (Księżyca), jak i rośliny w rytualne ofiarnym agnistoma, z której „wyciska” się sok (co nazywa się „zabijaniem”), uzyskując napój o halucynogennych własnościach, który wlewa się do ognia ofiarnego i który jest wypijany przez prowadzących ofiarę kapłanów; również nazwa uzyskiwanego podczas ofiarnego rytuału napoju zwanego eliksirem nieśmiertelności lub napojem bogów; zdobywanie eliksiru nieśmiertelności podobnie jak „wyciskanie” somy, wiąże się z przemocą nie tylko w rytualne ofiarnym, ale również w mitologii, jak np. w micie o ubijaniu oceanu.
Somaka: król, który zgodził się na złożenie w ofierze swego jedynego syna, aby otrzymać stu synów.
Starożytna Osoba, Pierwotna Osoba: terminy odnoszące się do wychwalanego w Rigwedzie Człowieka, Puruszy, uważanego za przyczynę przyczyn wszechświata, identyfikowana w Mahabharacie z Kryszną.
strażnicy świata: wschód: Indra (i Kubera?); poludniowy-wschód: Agni; południe: Jama; południowy-zachód: Surja (i Nirryti-bogini zniszczenia); zachód: Waruna; południowy zachód: Wiatr-Waju; północ: Kubera; północny wschód: Soma.
Sugriwa: król małp, syn boga słońca, którego pozbawił królestwa jego brat Walin, syn Indry, i który odzyskał swe królestwo dzięki interwencji Ramy i w zamian pomagał Ramie w odzyskaniu Sity i zabiciu demona Rawany; przyjaciel Hanumana.
Sukanja: córka króla Śarjatiego, żona proroka Cjawany.
Sumitra: żona króla Daśarathy; matka Lakszmany i Śatrughny.
Swaha: córka Dakszy zakochana w Ogniu Ofiarnym, która przybrawszy postać sześciu bramińskich żon (Karttika) złożyła na górze Śweta nasienie Ognia, z którego narodził się bóg wojny i chorób Skanda.
¦
śakti: włócznia boga wojny i chorób Skandy stworzona z jego głównej głowy Bhadraśakha (głowa kozła?).
Śalwa: król i władca latającego miasta Saubhy zamieszkałego przez demony asury (danawowie, dajtjowie); inkarnacja króla demonów asurów; brat króla Sziśupali zabitego przez Krysznę podczas ofiary koronacyjnej Judhiszthiry; pokonany przez Krysznę podczas wojny prowadzonej przez Krysznę w tym samym czasie, w którym Judhiszthira został pokonany przez Durjodhanę i jego popleczników w grze w kości.
Śanta: córka króla Lomapady i żona mędrca Rśjaśrangi.
Śarjati: król, ojciec Sukanji.
Śatrughna: brat bliźniak Lakszmany.
Śaunaka: bramin, który w rozmowie z Judhiszthirą wyjaśnia mu, że po utracie majątku w grze w kości jego zadaniem jest praktykowanie jogi, aby zdobywszy zrozumienie, mógł oderwać się od zrodzonej z własnego ciała miłości, która miesza umysł, powodując cierpienie i mógł czynić dobro, robiąc to, co powinien, podążając ścieżką Prawa.
Śurpanakha: jeden z braci rakszasów Rawany.
Śweta: góra, na której Pandawowie czekają na zstąpienie Ardżuny ze świata Indry; także góra, na której narodził się bóg wojny i chorób Skanda.
świadomość jednostki, rozumienie (buddhi): postrzeganie poprzez jednostkowy umysł, które koordynuje wrażenia pochodzące z różnych zmysłów; ma ona swe źródło w duszy i podąża za nakazami duszy od momentu szoku połączenia duszy z materią i rozpoczęcia stwarzania świata; jest niezależna od wpływu trzech elementów składowych wszystkich rzeczy materialnych [sattwy (jasności-czystości), radżasu (namiętności-energii), tamasu (inercji)] które całkowicie ujarzmiają umysł; świadomość ma faktycznie swe źródło w duszy, lecz gdy dusza zastanawia się nad wyborem działania przewodnika szuka w świadomości.
T
tapas, Tapas: gorąco, wewnętrzny płomień, siła twórcza, duchowa energia, przestrzeganie dyscypliny duchowej, asceza, umartwianie się; również określenie odnoszące się do boga ognia, Agni. W Mahabharacie tapas został stworzony w wyniku umartwień i surowej ascezy pięciu starożytnych mędrców i jest nazywany Ogniem Ojców.
Tarksja: mędrzec i pustelnik, którego syn zabity przypadkowo przez królewicza Haihajów, powrócił do życia dzięki sile swej ascezy, rozpoczynając tradycję zdobywania bramińskości w procesie „podwójnego narodzenia”.
to co zamanifestowane: to, co stworzyły zmysły, świat zjawiskowy.
to co nie zamanifestowane: komponent, który znajduje się poza zmysłami i światem zjawiskowym, zwany również Znakiem; Mahabharata zalicza również elementarną duszę do „tego, co nie zamanifestowane”.
tretajuga (Wiek Świętych Ogni): nazwa jednego z wcześniejszych eonów (jug).
Tridżata: szlachetna demonka rakszini, która próbuje ułagodzić cierpienie Sity, gdy przebywa ona w niewoli u Rawany.
trzy elementy składowe wszystkich rzeczy materialnych (guny): sattwa (jasność-czystość), radżas (namiętność-energia), tamas (inercja).
Twastar: stolarz świata, który ukształtował z kości proroka Dadhiki piorun, broń Indry.
U
ucieleśniona dusza: dusza zamieszkująca w ciele używająca władz umysłowych ciała.
Uma: żona Najwyższego Boga Śiwy.
umysł (manas): jedna z władz umysłowych całkowicie ujarzmiona przez trzy elementy składowe wszystkich rzeczy materialnych – sattwę (jasność-czystość), radżasa (namiętność-energia), tamasa (inercja).
Uśinara: król, który ofiarował swe ciało aby nakarmić nim Indrę, który przybrał formę jastrzębia i uratować życie gołębicy, pod formą której ukrywał się Ogień.
Utanka: prorok, który otrzymał od boga Wisznu dar jogi, gdy prosił go o dar trzymania się zawsze ścieżki Prawa.
W
Waiśrawana: bóg bogactwa Kubera; syn mędrca Pulastji, który narodził się z krowy i który opuścił swego ojca i udał się do swego dziadka Brahmy, o co Pulastja był zazdrosny i w gniewie z połowy samego siebie stworzył swego drugiego syna Wiśrawasa, aby z nim walczył. Brahma broniąc Waiśrawany obdarzył go nieśmiertelnością, czyniąc z niego boga bogactwa Kuberę. Kubera ignorował swego gniewnego brata Wiśrawasa wiedząc, że jest on projekcją gniewu ojca; chcąc ułagodzić gniew ojca dał mu trzy rakszinie na służące, z których narodził się Rawana i jego bracia-rakszasowie.
Walin: małpa, syn Indry, brat Sugriwy podobny do niego jak dwie krople wody, który odebrał Sugriwie królestwo; podczas pojedynku z Sugriwą został zabity przez Ramę.
Warsneja: woźnica króla Nali, który pracował dla króla Ajodhji Rtuparny po opuszczeniu królestwa Niszadów przegrywanego przez króla Nalę w kości.
Watapi: demon asura zabijany przez swego brata Ilwalę i podawany braminom w formie posiłku; wzywany z powrotem do życia przez Ilwalę, który potrafił przywracać go z martwych do życia, zabijał bramina, wydzierając się z jego żołądka; został zabity przez proroka Agastję, który go strawił, zanim Ilwala zdążył wezwać go do życia.
Wibhisana: rakszasa o szlachetnym sercu, syn mędrca Pulastji i rakszini Malini; brat Rawany, który otrzymał od Brahmy dar nieśmiertelności i nie zbaczania ze ścieżki Prawa; pomagał Ramie w pokonaniu swego brata Rawany; po śmierci Rawany zostaje namaszczonym przez Ramę królem Lanki.
Widżaja: nazwa trójzębu Śiwy.
Wiśakha: wojownik, który narodził się z uderzenia boga wojny i chorób Skandy piorunem Indry.
Wiśrawas: syn mędrca Pulastji, którego stworzył z połowy siebie, aby walczył ze swym bratem Waiśrawaną, którego Brahma obdarzył nieśmiertelnością i uczynił bogiem bogactwa Kuberą.
władze umysłowe: postrzeganie, umysł, świadomość.
Z
Zapładniający Świat; ten, który zapładnia świat: określenie dla Stwórcy, Człowieka, Ukrytej Przyczyny, Najwyższego Boga, Kryszny.
zmysły: oprócz pięciu zmysłów (wzrok, słuch, dotyk, smak, zapach) do zmysłów zalicza się często umysł.
zobaczenie boga (darshana): w hinduizmie zobaczenie boga jest najwyższym celem, do którego się dąży różnymi drogami religijnej praktyki.
Nowe hasła (Mahabharata księgi IV i V) [hasła księgi I i II | księga III | nowe hasła księgi VI i VII ]
A B C D G H J K M P R S ¦ T U WA
Akrtawrana: bramin, towarzysz i woźnica bramina Paraśuramy.Ardżuny dziesięć imion: Ardżuna, Dhanamdżaja, Widżaja, Swetawahana, Phalguna, Bhibatsu, Kiriti, Sawjasaczin, Dżisznu, Kryszna.
Asztaka: syn Wiśwamitry i Madhawi.
Atharwan: starożytny mędrzec, który nucił Hymny w momencie stworzenia proroków.
Atreja: prorok wędrujący po świecie w formie łabędzia.
Auśinara: król Bhodżas, który pojął za żonę Madhawi dając za nią Galawie dwie setki białych koni z czarnym uchem (jedną czwartą ceny) i która urodziła mu dziedzica.
B
Bahlika: drugi z kolei syn króla Jajatiego.Bahlika: dowódca jednej z armii walczących po stronie Durjodhany na polach Kurukszetry.
Ballawa: imię kucharza i zapaśnika, które przybrał Bhima, podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu, ukrywając się na dworze króla u Wiraty i służąc mu swymi umiejętnościami.
Bhumimdżaja: wydelikacony i niedoświadczony syn króla Wiraty, który przechwalał się, że sam jeden pokona napadającą na Matsję armię Kaurawów, którego woźnicą został Ardżuna w przebraniu eunucha Brihannady; gdy przerażony widokiem armii próbował uciec, Ardżuna wyjawił mu swą prawdziwą tożsamość, zajął jego miejsce na rydwanie, czyniąc z niego swego woźnicę i pokonał w pojedynkę armię Kaurawów, lecz rozkazał księciu, aby przypisał sobie to zwycięstwo.
brahmacari: ten, który prowadzi życie zgodne z duchową dyscypliną brahmacarja.
brahmacarja: podążanie za pewnym rodzajem ćwiczeń z nadzieją osiągnięcia ostatecznego celu, którym jest poznanie Brahmana.
Brihannada: kobiece imię eunucha i nauczyciela muzyki i tańca, które przybrał Ardżuna, ukrywając się podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu na dworze u króla Wiraty i służąc mu swymi umiejętnościami.
C
Cekitana: generał jednej z siedmiu armii walczących po stronie Judhiszthiry na polach Kurukszetry.D
Dambhodbhawa: buńczuczny król, który wyzwał do walki ascetów Narę i Narajanę i został przez nich pokonany przy pomocy garści słomy.Daruka: woźnica Kryszny.
Dewapi: najstarszy syn króla Jajatiego.
Diwodasa: król Kaśis, który pojął za żonę Madhawi dając za nią Galawie dwie setki białych koni z czarnym uchem (jedną czwartą ceny) i która urodziła mu dziedzica.
dowódcy jedenastu armii Durjodhany: Krypa, Drona, Śalja, Dżajadratha, Sudakszina, Kritawarman, Aśwatthaman, Karna, Bhuriśrawas, Śakuni i Bahlika.
dowódcy siedmiu armii Pandawów: Drupada, Wirata, Dhrisztadjumna, Śikhandin, Satjaki, Cekitana i Bhima.
Dżaja, Dżajanta, Widżaja, Dżajatsena, Dżajadbala: święte imiona Pandawów nadane im przez Judhiszthirę przed wkroczeniem do stolicy kraju, którym władał król Wirata.
Dżimuta: zapaśnik, pokonany przez Bhimę podczas festiwalowych zawodów w królestwie Matsji rządzonym przez króla Wiratę.
G
Galawa: młody ubogi bramin, który upierał się przy dostarczeniu Wiśwamitrze zapłaty za otrzymaną naukę i któremu zirytowany jego uporem Wiśwamitra dał niewykonalne zadanie obdarowania go ośmioma setkami białych koni z czarnym uchem, co było przyczyną mentalnego cierpienia bramina zanim dzięki pomocy Garudy nie otrzymał od króla Jajatiego jego córki Madhawi, która w zamian za danie czterem królom dziedzica zdobyła dla niego potrzebne mu konie.Gandiwa: niezniszczalny niebiański łuk Waruny, który zdobył Ardżuna.
Granthika: imię królewskiego stajennego, które przybrał Nakula, ukrywając się podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu na dworze u króla Wiraty i służąc mu swymi umiejętnościami.
Gunakeśi: córka woźnicy Indry Mataliego.
H
Harjaśwa: król Ajodhji, który pojął za żonę Madhawi dając za nią Galawie dwie setki białych koni z czarnym uchem (jedną czwartą ceny) i która urodziła mu dziedzica o imieniu Wasumanas.Hiranjawarman: król Daśarnaów, ojciec żony Śikhandina.
Hotrawahana (Srńdżaja): królewski prorok i asceta.
J
joga (trzymanie się w ryzach, ujarzmianie, wysiłek, ciężka praca): systematyczne utrzymywanie się w ryzach, umartwianie się i ćwiczenia prowadzące do zdobycia kontroli nad swym ciałem i trenowania swego umysłu celem zdobycia ostatecznej wiedzy (Brahmana) i wyzwolenia się z cyklu ponownych narodzin (osiągnięcie wiecznego życia w Brahmanie). Zgodnie z Hinduizmem została przekazana ludziom przez Najwyższego Boga, gdy narodził się na ziemi w formie Człowieka (Kryszna). Bogowie również praktykują jogę celem uzyskania nieśmiertelności. Techniki jogi rozwijały się przez wiele wieków i obecnie istnieje wiele różnych dyscyplin jogi. Należą do nich Kundalini Joga, używająca technik ćwiczeń fizycznych Hatha Jogi celem obudzenia duchowych centrów (czakr) w tzw. subtelnym ciele człowieka; Bhakti Joga prowadząca do wyzwolenia od cyklu ponownych narodzin poprzez narastanie uwielbienia do boga; Karma Joga kładąca nacisk na podejmowanie przeznaczonych danej osoby działań bez względu na to jakie skutki mają te działania dla podejmującej je osoby; Dżnana Joga skupiająca się na technikach prowadzących do zdobywania bezpośredniej duchowej wiedzy. Wymienione, jak wszystkie inne dyscypliny jogi, choć różnią się między sobą, mają pewne cechy wspólne, którymi są: moralna dyscyplina, koncentracja umysłu i eliminacja ignorancji. Większość z nich w mniejszym lub większym stopniu opiera się na procedurach Klasycznej Jogi rozwiniętej przez Patandżalego.K
Kampilja: stolica Pańcalów, królestwa należącego do króla Drupady.Kanka: imię nadwornego mistrza gry w kości, które przybrał najstarszy z Pandawów Judhiszthira, ukrywając się podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu na dworze u króla Wiraty, oferując królowi służenie swą znajomością tajników gry w kości, którą obdarował go kiedyś bramin Brhadaśwa po opowiedzeniu mu tym, w jaki sposób król Niszadów Nala pozbył się bóstwa Kali przynoszącego przegraną w kości, które go opętało, będąc zazdrosne o jego piękną żonę Damajanti.
kapłani ofiarni: w prowadzenie rytuału ofiarnego zaangażowani byli różni kapłani dzieleni na równe kategorie ze względu na pełnione funkcje. Czterej głowni kapłani to: brahman, najwyższy kapłan sprawujący kontrolę nad przebiegiem całego rytuału ofiarnego i naprawiający zaistniałe rytualne błędy poprzez nucenie odpowiednich inwokacji; hotar, kapłan recytujący inwokacje i litanie z Rigwedy pełniący główną rolę w rytuale, bo każda faza wymagała inwokacji; adhvaryu, odpowiedzialny za materialną stronę rytuału ofiarnego: ma za zadanie wymierzenie gruntu ofiarnego, zbudowanie ołtarza, przygotowanie naczyń do ofiary, dostarczenie wody i odpowiedniego drewna, rozpalenie ognia, przyprowadzenie zwierzęcia ofiarnego i zabicie go, którym to czynnościom towarzyszy nucenie błaganych i błogosławiących formułek z Jadżurwedy; udgar, nucący hymny z Samawedy wychwalające świeżo wyciśnięty sok z rośliny zwanej soma; rola występująca głównie podczas ofiary (wyciskania) somy. Do pozostałych kapłanów należą między innymi: gravastut, nucący mantry nad kamieniami służącymi do wyciskania somy; samitar, obcinający i gotujący członki i inne części złożonej ofiary; pratiprasthatar, wlewający ofiarny tłuszcz do ognia; sadasya, będący ważnym członkiem grupy kapłanów prowadzących ofiarę.
Kekajowie: armia po stronie Pandawów.
Keśawa: żona Karny wybrana dla niego przez jego przybranego ojca Adhirathę.
Kiczaka: marszałek króla Wiraty terroryzujący go swą siłą, który próbował uwieść Draupadi, gdy pełniła rolę królewskiej pokojówki Śairamdhri. Został potajemnie zabity wbrew woli Króla Prawa przez Bhimę na prośbę Draupadi, choć jego śmierć Matsjowie przypisywali zazdrosnym gandharwom, rzekomym mężom Śairamdhri.
Kritawarman: wojownik rodu Wrisznich.
Kritawarman: dowódca jednej z armii walczących po stronie Durjodhany na polach Kurukszetry.
M
Madhawi: córka króla Jajatiego, która ostatecznie przybrała formę sarny, którą Jajati oddał braminowi Galawie, aby w zamian za urodzenie czterem królom dziedziców uzyskała dla niego osiem setek białych ogierów z czarnym uchem, które Galawa zobowiązał się dostarczyć Wiśwamitrze jak zapłatę za otrzymaną wiedzę.maja: złudzenie, iluzja.
Matsja: królestwo, którym rządził król Wirata, gdzie ukryli się Pandawowie podczas trzynastego roku ich wygnania.
P
Parszata: żona króla Drupady, matka Śikhandina.Pradjumna: wojownik Wrisznich i Andhakow.
Prahlada: król demonów słynny ze swej uczciwości w wydawaniu sądów.
Pratardana, Wasumanas, Asztaka i Śibi Auśinari: synowie Madhawi, którzy oddali swemu dziadkowi królowi Jajati owoc swej ascezy powodując, że mógł on powrócić do nieba, z którego upadł na ziemię po wyczerpaniu swych zasług.
R
Rukmin: syn króla Biszmaki, brat żony Kryszny Rukmini, który pozostał w bitwie Kaurawów z Pandawami na polach Kurukszetry neutralny.S
Sadhja: grupa bogów.Samdżaja: syn królowej Widury, który podupadł na duchu po pokonaniu go przez wroga i który podjął ponownie walkę dzięki rozmowie ze swą matką.
Sanatsudżata: jeden z czterech boskich wiecznie młodych mędrców (pozostali: Sanatkumara, Sanatana, Sanaka) narodzonych bezpośrednio z umysłu Brahmy, który poucza króla Dhritarasztrę, że śmierć nie istnieje, bo z jednej strony tylko ciało umiera, podczas gdy dusza jest wieczna i podlega cyklowi ponownych narodzin, a z drugiej strony można wyzwolić się z tych cyklów poprzez praktykowanie jogi i połączenie się z Brahmanem będącym niezmiennym fundamentem i nasieniem całego wszechświata i uzyskać w ten sposób życie wieczne.
Satjabhama: żona Kryszny.
Sthunakarna: jaksza, który zamienił się z Śikhandinem płcią, czyniąc z niej mężczyznę.
Sudeszna: żona króla Wiraty, która miała Draupadi/Śairamdhri za swą pokojówkę-fryzjerkę podczas trzynastego roku wygnania Pandawów.
Sudhanwan: bramin.
Sudharma: żona woźnicy Indry Mataliego.
Sumukha: wąż, którego Matali wybrał na męża swe córki Gunakeśi i którego chciał zjeść wielki ptak Garuda.
Suśarman: król Trigartów, sprzymierzeniec Durjodhany, atakowany często przez Kiczakę, który po śmierci Kiczaki nakłania Durjodhanę do ataku na Matsję, którą władał król Wirata i uprowadzenie bogatych stad krów oraz okradzenie Matsjów z ich bogactw.
suta: nazwa człowieka, który narodził się z rodziców pochodzących z różnych kast (cztery kasty to: bramini-Brahmana, wojownicy-Kshatriya, kupcy-Vaisya i służący-Sudra). W Mahabharacie Karna jest nazywany suta, bo jego przybrani rodzice (królewski woźnica Adhiratha i jego żona Radha) byli suta. Podobnie Kiczaka był nazywany suta.
Ś
Śaci: żona króla bogów Indry zwana również Indrani.Śaikhawatja: asceta i pustelnik.
Śairamdhri: imię pokojówki-fryzjerki, które przybrała żona Pandawów Draupadi, ukrywając się podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu na dworze u króla Wiraty i służąc jego żonie Sudesznie swymi umiejętnościami.
Śandili: bramińska kobieta praktykując ascezę na górze Rszabha, która pozbawiła Garudę skrzydeł, karząc go za to, że zlekceważył siłę jej ascezy i czując się od niej silniejszy chciał ją zanieść do nieba.
Śarnga: niebiański łuk Wisznu.
śastra: teksty będące kompilacją wiedzy zawartej w Wedach opisujące reguły zachowania dotyczące szczególnie sytuacji społecznych, obyczajów, obowiązków i zakazów.
Śatanika: ulubiony brat króla Wiraty.
Śikhandin: Amba narodzona w męskiej formie, aby zabić Bhiszmę.
T
Tantipala: imię królewskiego rachmistrza zajmującego się liczeniem krów, które przybrał Sahadewa, ukrywając się podczas trzynastego roku pobytu Pandawów na wygnaniu na dworze u króla Wiraty i służąc mu swymi umiejętnościami.Trigartowie: poddani króla Suśarmana, którzy razem z Kaurawami napadli na królestwo Matsjów rządzone przez króla Wiratę osłabione po śmierci marszałka Kiczaka z intencją uprowadzenia stad krów należących do Matsjów; zostali pokonani przez ukrywających się u króla Wiraty Pandawów, którzy jednak publicznie przypisali swe zwycięstwo królowi Wiracie.
Triśiras: trzygłowy bramin, syn stworzony specjalnie przez ascetę i boga Twastara, aby przeciwstawić się Indrze, którego Indra zabił.
U
Uluka: syn hazardzisty wysłany przez Durjodhanę do Pandawów z prowokacyjną wiadomością dzień przed rozpoczęciem bitwy na polach Kurukszetry.Upaplawja: miasto w królestwie Matsji rządzonym przez króla Wiratę, w którym zamieszkali Pandawowie po zakończeniu trzynastego roku swego wygnania.
Uttara: córka króla Wiraty, którą Ardżuna uczył tańca i śpiewu; żona Abhimanju, syna Ardżuny i Subhadry; matka króla Hastinapury Parikszita.
W
Wasuszena: imię nadane Karnie przez braminów w rytuale nadawania imienia przeprowadzonym z inicjatywy jego przybranego ojca Adhirathy.Wedy: (wiedza) zbiór hymnów, mantr oryginalnie w sanskrycie. Wyróżnia się cztery Wedy: Rigweda, Jadźurweda, Samaweda i Atharwaweda.
Widura: królowa, która zasłynęła z rozmowy ze swym pokonanym przez wrogów synem Samdżają, w którym swymi słowami wzbudziła ponownie jego królewskość i skłoniła do podjęcia walki.
Widżaja: niezniszczalny niebiański łuk Indry.
wiedza: doskonalenie swych zmysłów dzięki jodze (trzymaniu się w ryzach); droga którą podążają mędrcy, która prowadzi do Najwyższego Pana.
Wirata: król królestwa Matsji, u którego na dworze ukryli się Pandawowie podczas trzynastego roku ich wygnania, przybierając różne imiona i oferując służenie królowi Wiracie swymi różnymi umiejętnościami. Judhiszthira służył mu swą zdobytą od bramina Brhadaśwy znajomością tajników gry w kości, stając się nadwornym mistrzem gry w kości o imieniu Kanka. Bhima został jego kucharzem i zapaśnikiem o imieniu Ballawa. Ardżuna przybierając formę nauczyciela tańca o imieniu Brihannada służył mu swą znajomością muzyki i tańca, którą otrzymał od króla gandharwów Citraseny podczas swego pięcioletniego pobytu w niebie Indry. Nakula został królewskim stajennym o imieniu Granthika, a Sahadewa królewskim rachmistrzem o imieniu Tantipala zajmującym się liczeniem krów. Draupadi służyła królewskiej żonie Sudesznie, stając się jej pokojówką-fryzjerką o imieniu Śairamdhri.
Wirokana: demon, syn Prahlady.
Nowe hasła (Mahabharata księgi VI i VII) [hasła księgi I i II | księga III | księgi IV i V ]
A B C D G H I J K L M N P R S ¦ T U W ZA
Aditja: pocisk wysuszający wody.Aditjaketu: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Adżatasaru: ten, który nie posiada wroga; jedno z imion Judhiszthiry.
Aindra: boska broń będąca w posiadaniu Ardżuny.
Airawata: jedna z warśów wyspy Sudarśana znajdująca się po północnej stronie górskiego pasma Sringawat.
Ajus: syn Pururawasa i ojciec Nahuszy, przodków Pandawów i Kaurawów.
Akampana: król, któremu prorok Narada opowiedział o narodzinach Śmierci.
Alajudha: książę rakszasów walczący po stronie Kaurawów.
Alamwusza: demon rakszasa walczący po stronie Kaurawów.
Amwarisza: jeden ze starożytnych królów.
Amwaszta: król walczący po stronie Kaurawów.
Anantawidżaja: koncha Judhiszthiry.
Andżanaparwan: rakszasa, syn Ghatotkaki, wnuk Bhimy.
Aniruddha: forma Kryszny stworzona przez niego samego.
Anuwinda i Winda: dwaj bracia Awanti walczący po stronie Kaurawów.
Aparadżita: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Artajani: wojownik po stronie Kaurawów.
Arundhati: konstelacja gwiezdna.
Asmaka: król walczący po stronie Kaurawów, którego syn został zabity przez Abhimanju.
Aśwattha: drzewo figowe opisywane przez Krysznę w Bhagawad Gicie reprezentujące cykl wiecznych powrotów stwarzania i niszczenia świata.
B
Bhadraśwa: region na wschód od góry Meru, gdzie rośnie drzewo Kalamra.Bhagadatta: król walczący po stronie Kaurawów.
Bhagavan, Najwyższa Osoba Boga: Bhagavan manifestuje się jako ten, kto w pełni posiada sześć przymiotów: wszelką siłę, sławę, bogactwo, piękno i wyrzeczenie.
Bhanumat: brat Ketumata zabity przez Bhimę.
Bharunda: ptak unoszący po śmieci ciała ludzi zamieszkujących północy region góry Meru zwany Północne Kuru.
Bhava: (Boska Osoba) jedno z imion Śiwy.
Bhimaratha: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
Bhogawati: podziemny nurt Gangi.
Bhuri: wojownik walczący po stronie Kaurawów.
Bhuriśrawas: łucznik po stronie Kaurawów. Syn króla Somadatty, który był synem króla Bahliki, który z kolei był synem króla Hastinapury Pratipy i bratem króla Śamtanu, ojca Bhiszmy. Bahlika opuścił królestwo swego ojca odziedziczone przez Śamtanu i odziedziczył bogate królestwo należące do ojca jego matki. Sam Bahlika brał także udział w bitwie na polach Kurukszetry walcząc po stronie Kaurawów i został zabity przez Bhimę. Bhuriśrawas został zabity przez wojownika Wrisznich Satjaki, który były wnukiem Sini. Somadatta i Sini byli w konflikcie, który przeniósł się na następne pokolenia. Młodszym bratem Bhuriśrawasa był Sala.
Brahman: Najwyższe Samoistne Bycie; choć pojęcie Brahmana w filozofii, religii i literaturze hinduskiej ma znaczenie podstawowe, termin ten jest wieloznaczny i jego znaczenie jest często trudne do uchwycenia. Bhagavad Gita obok Brahmana wyróżnia również Najwyższego Brahmana (Param Brahman) odnosząc ten termin do Kryszny, Najwyższej Osoby Boga. Wskazuje się na trzy koncepcje Brahmana w Bhagawad Gicie: Brahmanem jest Prakriti (natura materialna), dusza indywidualna (jaźń) próbująca kontrolować naturę materialną i najwyższy kontroler (Najwyższa Jaźń), który jest rzeczywistym kontrolerem.
C
Centralna zasada kosmosu: jest nią interakcja podmiot-przedmiot (Purusza-Prakriti), w której wyraża się Brahman (Najwyższe samoistne bycie).Cykl kosmiczny: wszystko to, co żyje, porusza się i ma duszę ma swą przyczynę w Najwyższym Samoistnym Byciu (Brahmanie) znajdującym ponad dualizmem podmiotu-przedmiotu (duszy i materii). Z niego wypływa cała manifestacja kosmiczna i gdy ulega ona zniszczeniu zostaje przez niego wchłonięta. Brahman jest wiecznym niezmiennym podmiotem (Purusza), który jest zwrócony ku wiecznemu przedmiotowi (Prakriti), który w swej naturze jest zmienny. Prakriti jest naczyniem form manifestacji materialnej. Twórczą siłą manifestacji materialnych, jej zasadą ruchu jest indywidualna karma (działanie danej wcielonej duszy i jej zależność od skutków działania). Gdy w tajemniczy sposób rozpoczyna się nowe stwarzanie kosmosu poszczególne dusze zamieszkujące w ciele biorą udział w ewolucji manifestacji materialnej podlegając prawu karmy (tzn. rodzą się ponownie na ziemi w ciele godnym ich przeszłych czynów, aby doświadczyć skutków swego działania).
Czaitja: złote drzewo rosnące w Hari-warśa.
Czandrama: jezioro na górze Meru, gdzie upada Ganga.
Czediowie: wojownicy po stronie Pandawów.
Czitra: konstelacja gwiezdna.
Czitrasena: jeden z synów króla Dhritarasztry.
cztery wyspy w okolicy góry Meru: Bhadraśwa, Ketumala, Dżamwudwipa i Uttar-Kuru.
D
Dewaka: ojciec matki Kryszny Dewaki.Dewamidha: syn najstarszego syna Jajatiego Jadu i ojciec przywódcy Jadawów Śury, który był ojcem Wasudewy (ojca Kryszny) i Kunti (żony Pandu i matki Pandawów).
Dhenuka: pustelnia, do której chciała udać się za zgodą Brahmy stworzona przez niego Śmierć.
Dhrisztaketu: wojownik po stronie Pandawów.
Dhruwa: konstelacja gwiezdna.
Dhurdżdżati: (jak dym) jedno z imion Śiwy.
Dilipa: jeden ze starożytnych królów.
Durdżaja: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Durga: bogini, stworzona przez bogów, aby pokonać demona Mahiszasurę, którego bogowie nie potrafili zabić.
Durmada, Duszkarna: synowie Dhritarasztry zabici przez Bhimę.
Durmarszana: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Durmukha: jeden z Kaurawów.
Dżajarata: książę Kalingów zabity przez Bhimę.
Dżalasandha: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
Dżalasandha: król Magadhów.
Dżamwu: sięgające nieba drzewo rosnące między górami Nila i Niszada na wyspie Sudarśana, produkujące owoce, z których soku powstaje rzeka okrążająca górę Meru.
Dżamwudwipa: region wyspy (kontynentu) Sudarśana między górami Nila i Niszada, gdzie rośnie drzewo Dżamwu, utożsamiany niekiedy z kontynentem Sudarśana.
Dżamwunada: złoto znajdujące się w regionie Dżamwudwipy używane do produkcji niebiańskich ornamentów jest używane do produkcji niebiańskich ornamentów.
Dżesztha: konstelacja gwiezdna.
Dżjotiszka: niebiański pocisk rozpraszający ciemności będący w posiadaniu Ardżuny.
G
Gaja: jeden ze starożytnych królów.Gajatri: wedyjski rytm składający się z dwudziestu czterech sylab; także imię bogini będącej żoną Brahmy i matką czterech Wed.
Gandhamadana: góra w okolicy góry Meru, gdzie przebywa bóg bogactwa Kubera.
H
Hara: jedno z imion Śiwy.Hari: syn króla Akampany.
Hari-warśa: region w okolicy góry Hemakuta (Kailasa).
Hemakuta (Kailasa): jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana położone między górami Himawat i Niszada; miejsce gdzie przebywa bóg bogactwa Kubera i gdzie oddaje się cześć Śiwie.
Himawat: jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana; miejsce zamieszkania demonów rakszasów.
Hiranjakaszipu: demon zabity przez Wisznu, gdy narodził się on na ziemi przybrawszy formę lwa.
Hiranmaja: warśa położona na południe od Niszadów.
Hiranwati: rzeka przepływająca przez warśę Hiranmaja, gdzie mieszka ptak Garuda.
Hridika: ojciec Kritawarmana.
Hrishikesa: Kryszna jako Pan Zmysłów.
I
Irawat: syn Ardżuny z córką króla wężów Ulupi.Iśana: jedno z imion Śiwy.
J
Jaźń: zasadnicza, pierwotna natura Brahmana, czyli Najwyższego Samo-istnego Bycia; wyróżnia się indywidualną jaźń (atman) Najwyższą Jaźń (Paramatman); tak jak indywidualna jaźń uzależnia się od jakości natury materialnej (gun), Najwyższa Jaźń jest od nich całkowicie wolna.Jawanowie: nazwa jednego z plemion walczących po stronie Kaurawów.
jodżana: jednostka miary.
Judhamanju: książę Pańcalów.
Jugandhara: książę Pańcalów zabity przez bramina Dronę.
Jujudhana: wojownik po stronie Pandawów.
Jujutsu: jeden z Kaurawów, który przeszedł na stronę Pandawów.
K
Kaikejowie: wojownicy walczący po stronie Pandawów.Kairataka: nazwa świętego miodu używanego w rytuałach religijnych.
Kaitabha: demon asura.
Kalamra: drzewo rosnące w regionie Bhadraśwa, na wschód od góry Meru.
Kalikeja: wojownik zabity przez Abhimanju.
Kalingowie: wojownicy po stronie Kaurawów.
Kamalaksza: władca złotego miasta demonów zniszczonego przez Śiwę.
Kambhodżowie: nazwa jednego z plemion walczących po stronie Kaurawów.
Kapi: jedno z imion Śiwy.
Karakarsza: wojownik po stronie Pandawów.
Karnikara: nazwala lasu i kwiatów na północnej stronie góry Meru.
Kartika: nazwa miesiąca.
Karuszowie: wojownicy po stronie Pandawów.
Kaśjapa-dwipa: jedna z „wysp” na kontynencie Sudarśana.
Kaumodaki: maczuga Kryszny.
Kaustubha: klejnot, który wyłonił się z oceanu ubijanego wspólnym wysiłkiem bogów i demonów zdobiący Krysznę.
Ketu: biała planeta.
Ketumala i Dżamwukhanda: nazwy siedzib ludzkich na górze Meru.
Ketumat: wojownik po stronie Kaurawów.
Kinsuka: drzewo o krwistoczerwonych kwiatach.
Kirtika: konstelacja gwiezdna.
Krauncza-wjuha: formacja wojenna o kształcie kruka uformowana przez wojska Pandawów w drugim dniu bitwy na polach Kurukszetry.
król Angów: wojownik walczący po stronie Kaurawów zabity przez Bhimę.
król Dasarnów: wojownik walczący po stronie Pandawów.
Kszatradharman: syn Dhrisztadjumny zabity przez Dronę.
Kszetra: pole, ciało, materia, pole działania dla duszy.
Kszetra-dżina: znawca pola-ciała-materi, czyli jaźń i Najwyższa Jaźń (Kryszna).
Kumara: książę Pańcalów zabity przez bramina Dronę.
Kundabhedin, Suszena, Dirghanetra, Wrindaraka, Abhaja, Raudrakarman, Durwimoczana, Winda, Anuwinda, Suwarman, Sudarsan: synowie Dhritarasztry zabici przez Bhimę.
Kundadhara: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Kundalin: jeden z synów króla Dhritarasztry.
L
Lakszmana: syn Durjodhany.M
Magha: ciało niebieskie.Mahadewa: jedno z imion Śiwy.
Mahakali: jedno z imion bogini.
Mahaswara: jedno z imion Śiwy.
Mahendra: nazwa niebiańskiej broni w posiadaniu której był Ardżuna.
Mahodara: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Mainaka: pasmo górskie znajdujące się w Hari-warśa.
Maleja: góry na wyspie Sudarśana.
Maljawat: góra, na której płonie ogień Samwataka, który na zakończenie każdej jugi spala cały wszechświat.
Manasa: niebiańskie jezioro.
Mandakini: niebiański nurt Gangi.
Mandala: nazwa formacji wojennej.
Mandhatri: jeden ze starożytnych królów, syn Jawanaswy.
Manimaja: góry o złotych szczytach znajdujące się w Hari-warśa.
Manipuszpaka: koncha Sahadewy.
Marutta: król, który zdobył sławę dzięki swym rytuałom ofiarnym.
Meru: złota góra podtrzymująca wszystkie trzy światy znajdująca się w regionie między górami Nila i Niszada na wyspie (kontynencie) Sudarśana; bardziej szczegółowo między górami Gandhamadana i Maljawat.
Mlekczasowie: lud, z którym mieszają się arianie.
N
Naga-dwipa: jedna z „wysp” na kontynencie Sudarśana.Namuczi: demon, z którym walczył Indra.
Nandaka: jeden z synów Dhritarasztry.
Narajanowie: armia pastuchów będąca oryginalnie armią Kryszny, która Kryszna dał do dyspozycji Durjodhanie i która walczyła przeciw Pandawom.
Naraka: demon asura obdarowany bronią Waisznawa zabity przez Krysznę.
Natura: Prakriti.
Nila: jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana; miejsce zamieszkania duchowo odrodzonych riszi.
Nila: król walczący po stronie Pandawów.
Niszada: jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana; miejsce zamieszkania wężów, nagów, gandharwów.
P
Panditaka: jeden z synów króla Dhritarasztry.Parabrahman (Param Brahman): Kryszna, Najwyższa Osoba.
Parameszti: Pan i twórca wszystkich żywych istot.
Pardżanja: niebiańska broń Ardżuny, dzięki której dostarczył on wody spragnionemu Bhiszmie leżącemu na łożu ze strzał.
Parigha: nazwa broni użytej przez Bhimę w walce z Somadattą.
Parwata: starożytny mędrzec.
Pasupati: jedno z imion Śiwy.
Paundra: koncha Bhimy.
Paurawa: król walczący po stronie Kaurawów.
Paurawa: jeden ze starożytnych królów, o którym Narada opowiada Śrindżaji.
Pinaka: boski łuk Śiwy.
Pitris: region, w którym wzeszedł księżyc, gdy rozpoczęła się bitwa na polach Kurukszetry; w ten sposób wojownicy polegli podczas bitwy mogli zdobyć szybciej swe niebiańskie ciała i udać się wprost do nieba.
pole (działania): ciało, Kszetra.
Północne Kuru: region na północy góry Meru.
Prabhadrakowie: wojownicy na rydwanach po stronie Pandawów.
Pradyumna: forma Kryszny stworzona przez niego samego.
Pradżapatia: boska broń.
Pradżna: boska broń będąca w posiadaniu bramina Drony.
Prakriti: natura materialna, w której zostaje uwięziona jaźń (atman) i z której zbudowany jest wszechświat; działa ona na trzy sposoby lub mówiąc językiem Bhagavad Gity charakteryzują ją trzy odmienne jakości (guny): sattwa (jasność, dobro), radżas (namiętność), tamas (inercja, gnuśność, ignorancja). W Bagawad Gicie jest to niższa forma energii zarówno Najwyższej Osoby jak i każdej żywej istoty. Wszystko to, co jest materialne ma trzy stadia istnienia: zostaje stworzone, istnieje przez pewien czas i ulega zniszczeniu. Te trzy stadia korespondują z trzema gunami-jakościami, sposobami działania-natury materialnej. Namiętność stwarza, dobroć utrzymuje, inercja niszczy. Wszystkie zjawiska materialne mogą być analizowane w języku gun. Dusza wciela się odpowiednie ciała zgodnie z własnymi preferencjami co do jakości natury materialnej. Jedynie czyste dusze przekraczają jakości natury materialnej i wyzwalają się z niewoli materii.
Pramohana: boska broń użyta przez Dhrisztadjumnę.
Pratiwindhja: syn Judhiszthiry i Draupadi.
Prithu: jeden ze starożytnych królów.
Purumitra: łucznik po stronie Kaurawów.
Purusza (doświadczający podmiot, obserwator) i Prakriti (natura materialna): są to dwie postacie Brahmana; jego wyższa i niższa natura; wszechświat jest rezultatem przeplatania się ich i ich wzajemnego oddziaływania na siebie. w Bhagawad Gicie mówi się o Puruszy istniejącym w każdym ciele i o Najwyższym Puruszy, gdy mowa o Krysznie, Najwyższej Osobie Boga.
Purwa Bhadra: ciało niebieskie.
Pusya: konstelacja gwiezdna.
Puszapadanta: jeden z węży.
R
Rahu: demon i planeta.Rantidewa: jeden ze starożytnych królów.
Rohini: konstelacja gwiezdna.
Romanaka: warśa położona na południe od góry Śweta i na północ od pasma Niszadów.
Rucziparwan: wojownik walczący po stronie Pandawów.
Rukmaratha: syn króla Madrasu Śalji zabity przez Abhimanju.
S
Saila: niebiańska broń będąca w posiadaniu bramina Drony.Saiwja: król kraju Gowasanów.
Sakata: nazwa formacji wojennej w kształcie pojazdu.
Sambhu: jedno z imion Śiwy.
Samsaptakowie: żołnierze, którzy ślubują, że zwyciężą lub zginą.
Samwarta: ogień konsumujący świat na zakończenie Eonu.
Samwataka: ogień płonący na górze Maljawat, który na zakończenie każdej jugi spala cały wszechświat.
Sandili: bogini.
Sani: planeta i dziecko słońca.
Sankarshana: forma Kryszny stworzona przez niego samego.
Sankha: syn króla Wiraty.
Sankhja: system filozoficzny.
Saranga: łuk Kryszny (Wisznu).
Sarwa: jedno z imion Śiwy.
Sarwadamana: (władający wszystkim) jedno z imion nadawanych starożytnemu królowi Bharatowi.
Sarwatobhadra: formacja wojenna w kształcie kwadratu.
Satjadżit:książę Pańcalów.
Satjakarman, Satjaratha, Satjawarman, Satjawrata, Satjeszu: pięciu braci króla Trigartów Suśarmana.
Satjawrata: wojownik po stronie Kaurawów.
Satrundżaja: brat Karny zabity przez Ardżunę.
Sawahu: król walczący po stronie Kaurawów.
Senapati: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
siedem głównych warśów wyspy Sudarśana: (w kierunku od południa ku północy) Bharata, Himawat, Hari-warśa, Elawrita, Hiranjaka, Śweta, Airawata.
siedem strumieni Gangi: Wasłokasara, Nanili, Saraswati, Dżamwunadi, Sita, Ganges i Sindhu.
Singhasena: książę Pańcalów zabity przez bramina Dronę.
Siwi: jeden ze starożytnych królów, syn króla Uśinary.
Somadatta: syn króla Bahliki (który z kolei był synem króla Hastinapury Pratipy i bratem Śamtanu ojca Bhiszmy) i ojciec Bhuriśrawasa zabitego przez Satjaki. Bahlika opuścił królestwo swego ojca odziedziczone przez Śamtanu i odziedziczył bogate królestwo należące do ojca jego matki. Somadatta również brał udział w bitwie na polach Kurukszetry i został zabity przez Satjaki.
Somakowie: wojownicy walczący po stronie Pandawów.
Srawana: jedna z planet.
Sringawat: jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana; miejsce zamieszkania niebian.
Sthanu: jedno z imion Śiwy.
Suczimukha: formacja wojenna przypominająca igłę.
Sudakszina: król Kambodżów walczący po stronie Durjodhany.
Sudarśana: wyspa (kontynent) w kształcie koła pokryta lądem, którego dwie części mają kształt drzewa pipul, a dwie pozostałe kształt zająca; również nazwa dysku, który jest bronią Kryszny.
Sudhanwan: wojownik walczący po stronie Kaurawów zabity przez Ardżunę.
Sughosa: koncha Nakuli.
Suhotra: jeden ze starożytnych królów.
Suloczana: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
Sumukha: syn ptaka Garudy.
Sunabha: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Sushena: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
Suwarnaszthiwin: (o złotych wydzielinach) syn króla Śrindżaja.
Swaitya: starożytny król, którego synem był Śrindżaja.
Swati: konstelacja gwiezdna.
Sweta: jeden z synów króla Wiraty zabity pierwszego dnia bitwy na polach Kurukszetry.
syn Samjamani: wojownik po stronie Kaurawów.
syn Somadatta: Bhuriśrawas.
syn Suwala: Śakuni.
Szakra: boska bron będąca w posiadaniu Ardżuny; również jedno z imion Indry.
sześć głównych pasm górskich wyspy Sudarśana: (w kierunku od południa ku północy) Himawat, Hemakuta (Kailasa), Niszada, Nila, Śweta, Sringawat.
Ś
Śakradewa: syn króla Kalingów.Śankara: jedno z imion Śiwy.
Śrindżaja: syn króla Swaitya.
Śrindżajowie: łucznicy pod dowództwem Dhrisztadjumny biorący udział w bitwie na polach Kurukszetry.
Śringataka: nazwa formacji wojennej.
Śrutajudha: król Kalingów walczący po stronie Kaurawów.
Śrutajus: jeden z królów walczących po stronie Kaurawów.
Śukra: nauczyciel demonów asurów; planeta.
Śweta: jedno z głównych pasm górskich na wyspie Sudarśana; miejsce zamieszkania niebian i demonów asurów.
T
Tarakaksza: władca srebrnego miasta demonów zniszczonego przez Śiwę.Trjamwaka: jedno z imion Śiwy.
Twasztra: niebiański pocisk zdolny do zabicia dużej liczby wroga będący w posiadaniu Ardżuny.
U
Ugra: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.Uttamaudżas: książę Pańcalów.
Uttara Bhadra: ciało niebieskie.
W
Wadżra: formacja wojenna Pioruna.Wahurupa: (o wielu formach) jedno z imion Śiwy.
Wahwasin: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Waikartana, Wrisza: imiona Karny.
Waikuntha: (bezgraniczna potęga) Najwyższa Osoba, którą ludzie nazywają Wisznu (ten, który przenika cały wszechświat).
Waisznawa: niebiański pocisk będący w posiadaniu króla Bhagadatty.
Wajawja: niebiański pocisk będący w posiadaniu Ardżuny.
Walhika: pradziadek Pandawów walczący po stronie Kaurawów.
warna: kasta; wyróżnia się cztery główne kasty: bramini, wojownicy (kszatrijowie), plebejusze (waiśjowie), niedotykalni (szudrowie).
warśa: region, kontynent w hinduskiej wizji wszechświata na który dzieli się ląd znajdujący się na wyspie Sudarśana, która ma kształt koła.
Watadhanowie: wojownicy po stronie Kaurawów.
Wibhatsu: wojownik po stronie Pandawów.
Widjunmalin: władca żelaznego miasta demonów zniszczonego przez Śiwę.
wiedza prawdziwa: znajomość zarówno pola, czyli ciała (Kszetry) jak i jego znawcy, czyli jaźni i Najwyższej Jaźni (Kszetra-dżiny).
Wihatkszatra: wojownik Kaikejów zabity przez Dronę.
Winda i Anuwinda: królewicze Awanti walczący po stronie Durjodhany.
Windhja: nazwa gór.
Windusaras: jezioro mieszczące się w Hari-warśa.
Wipatha: brat Karny zabity przez Ardżunę.
Wiraketu: książę Pańcalów.
Wirawahu: jeden z synów króla Dhritarasztry zabity przez Bhimę.
Wiroczana: demon asura walczący z bogami.
Wisoka: woźnica Bhimy.
Wiśakha: konstelacja gwiezdna.
Wiśalaksza: jeden z synów króla Dhritarasztry.
Wiśwarupa: jedno z imion Śiwy.
Wiwinsati: jeden z synów króla Dhritarasztry, i łucznik po stronie Kaurawów.
Wjaghradatta: książę Pańcalów zabity przez bramina Dronę.
Wjomakesza: jedno z imion Śiwy.
Wjudoroska: jeden z synów króla Dhritarasztry.
wjuha: formacja wojenna.
wnuk Sini: Satjaki.
Wriddhakszatra: ojciec króla Dżajadrathy.
Wrihadkszatra: król Kekajów walczący po stronie Kaurawów.
Wrihadwala: król Kosalów walczący po stronie Kaurawów.
Wrihaspati: planeta Jowisz.
Wrika: wojownik walczący po stronie Pandawów.
Wrikaratha: brat Karny zabity przez Bhimę.
Wriszaka i Aczala: dwaj synowie króla gandharwów walczący z Ardżuną spowinowaceni z Śakunim.
Wriszaketu: syn Karny.
Wriszasena: syn Karny.
Wriszawa: jeden z braci Śakuniego.
Wudha: ojciec Pururawasa.